Người ta hay giới thiệu vịnh Lan Hạ là “Hạ Long nhưng vắng hơn”. Câu ấy đúng một nửa. Những khối đá vôi nhô lên giữa làn nước xanh ở Lan Hạ cũng là thứ đá ấy, được nước và thời gian tạc theo cùng một cách như ở Hạ Long. Tháng 9/2023, UNESCO chính thức mở rộng di sản vịnh Hạ Long sang quần đảo Cát Bà, và đổi tên thành Vịnh Hạ Long – Quần đảo Cát Bà. Vì thế, chọn Lan Hạ không có nghĩa là chọn một cái vịnh “hạng hai”. Bạn chỉ đang chọn một cách khác để ngắm cùng một vùng cảnh.
Hạ Long phần lớn được ngắm từ boong du thuyền: xuất phát từ đất liền, đi một vòng rồi quay về. Cát Bà cho bạn một thứ khác: một hòn đảo thật để ngủ lại, có thị trấn, có vườn quốc gia, có bờ biển, và vịnh thì chỉ cách nhà nghỉ một quãng tàu ngắn. Đó mới là lý do đáng đi, hơn cả chuyện đông hay vắng. Hãy đến Cát Bà vì một chỗ dừng chân, chứ không chỉ vì một tấm ảnh.
Hòn đảo
Cát Bà là đảo lớn nhất quần đảo, và phần lớn diện tích là đồi núi rừng dốc đứng chứ không phải mặt vịnh. Vườn quốc gia Cát Bà được thành lập năm 1986 và chiếm một phần lớn hòn đảo. Cả quần đảo được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới từ năm 2004. Cư dân nổi tiếng nhất ở đây là voọc Cát Bà (voọc đầu vàng), loài linh trưởng đặc hữu không nơi nào khác trên thế giới có. Loài này từng suýt biến mất: khoảng 40–47 cá thể vào năm 2000, đến năm 2023 tăng lên chừng 76–82 cá thể tuỳ theo số liệu của từng cơ quan. Đừng mong gặp được chúng. Chúng vẫn còn tồn tại đã là điều đáng mừng.
Nói thật một điều: bão Yagi tháng 9/2024 đã quét qua đảo rất nặng. Khách sạn và đường sá hồi phục sau vài tuần, còn rừng thì khác — ban quản lý ước tính phải mất ba đến năm năm, thậm chí lâu hơn, rừng mới phục hồi hoàn toàn. Vì vậy một số cung đường trong rừng trông vẫn còn tan hoang.
Gần thị trấn có hai điểm nên ghé cho chuyến đi thêm chiều sâu. Hang Quân Y cách thị trấn khoảng 10 km trên đường vào vườn quốc gia, từng là bệnh viện và nơi trú ẩn chống bom thời kháng chiến chống Mỹ. Pháo đài Thần Công trên ngọn đồi phía trên thị trấn là trận địa pháo cũ, nhưng giá trị thật là tầm nhìn bao quát thị trấn, mặt vịnh và các đảo xa.
Mặt vịnh
Lan Hạ nằm ở phía đông nam đảo Cát Bà, với vài trăm đảo đá vôi lớn nhỏ, những bãi cát nhỏ và áng nước kín, phần lớn chỉ đến được bằng thuyền. Tour ngày phổ biến từ thị trấn là đi tàu, dừng chèo kayak và tắm biển, thường mất bốn đến năm tiếng. Du thuyền ngủ đêm cũng đi ngần ấy chỗ, chỉ chậm rãi hơn. Phần đáng nhớ nhất là chèo kayak: luồn qua một vòm đá để vào một áng nước kín bốn bề là vách núi. Đó là khoảnh khắc làm nên tên tuổi Lan Hạ, và đến đây dễ hơn nhiều so với phần lớn lịch trình ở Hạ Long.
Trên đường đi, bạn sẽ qua làng chài Cái Bèo, nằm cạnh một trong những di chỉ khảo cổ lâu đời nhất vùng, được nhà khảo cổ người Pháp Madeleine Colani khai quật lần đầu năm 1938. Nhà bè và lồng bè ở đây là chỗ người ta đang sống và làm ăn, không phải bảo tàng. Hãy nhớ điều đó khi giơ máy ảnh lên.
Những điều nên biết trước
Thị trấn Cát Bà không đẹp: một dải khách sạn, quán nhậu, karaoke san sát dọc bến cảng. Ở thời điểm viết bài, khu bờ biển trung tâm đang được quây tôn để thi công, dự kiến kéo dài sang năm 2027. Mùa hè, nhất là cuối tuần và dịp lễ, khách Hà Nội, Hải Phòng đổ ra đảo, phà xếp hàng dài. “Vắng” cũng chỉ là tương đối: mùa cao điểm, các áng nổi tiếng có tàu ra vào liên tục, còn quanh khu lồng bè thì nước không phải lúc nào cũng sạch. Nên chọn tour đi xa hơn và xuất phát sớm.
Thông tin thực tế
- Đi lại: tiện nhất là vé xe khách liên tuyến kèm phà từ Hà Nội (đón ở phố cổ hoặc bến Mỹ Đình): khoảng hai tiếng đến bến Gót gần Hải Phòng, qua phà một quãng ngắn, rồi thêm chừng 30 phút đường bộ vào thị trấn — tổng cộng 4 đến 5,5 tiếng, giá thường 230.000–350.000đ. Nếu muốn kết hợp cả hai vịnh, có thể đi phà từ Tuần Châu (Hạ Long) sang bến Gia Luận ở phía bắc đảo, mất khoảng một tiếng, đi xuyên giữa núi đá rất đẹp. Lịch chạy và tên bến hay thay đổi, nên kiểm tra lại trước khi đi.
- Đi bao lâu: tối thiểu hai đêm. Ba đêm thì dành được một ngày cho vịnh, một ngày cho đảo.
- Mùa nào: xuân (tháng 3–5) và thu (tháng 9–11) là đẹp nhất. Tháng 5–7 biển êm nhất để chèo kayak nhưng cũng đông nhất. Mùa đông trời xám, lạnh và vắng, phà có thể nghỉ khi có gió bão. Cuối hè và mùa thu nhớ theo dõi tin bão.
- Chi phí (chỉ để tham khảo): tour ngày vịnh Lan Hạ có chèo kayak khoảng 450.000–650.000đ/người, tuỳ đơn vị và lộ trình.
- Ăn gì: hải sản — mực, ngao, sò, cá tươi tính theo cân. Hỏi rõ giá mỗi cân trước khi người ta mang đi chế biến. Đi qua Hải Phòng thì ghé ăn một bát bánh đa cua.
- Ở đâu: nếu được, tránh dãy khách sạn sát bến chính. Chọn Cái Bèo hoặc một góc yên tĩnh hơn trên đảo — bạn ra đây vì vịnh, chứ không phải vì karaoke.
Ảnh bìa: Vịnh Lan Hạ, tác giả Velvet, giấy phép CC BY-SA 4.0, qua Wikimedia Commons.
