Từ 15/10/2026, xe không người lái qua cửa khẩu thông minh không phải làm thủ tục hải quan xuất cảnh, nhập cảnh

Trên tuyến biên giới Lạng Sơn, Việt Nam và Trung Quốc đang xây dựng một làn hàng hóa mà container được chở qua biên giới bằng xe không người lái. Cẩu tự động nâng hạ container, barie tự mở khi camera đối chiếu đúng xe với dữ liệu hải quan. Đến nay pháp luật hải quan chưa có quy định nào về cách giám sát một làn như vậy. Thông tư 128/2026/TT-BTC lấp khoảng trống đó và có hiệu lực từ 15/10/2026, tức tám ngày nữa. Thông tư chỉ có 13 điều cùng một phụ lục chỉ tiêu dữ liệu, nhưng là một trong những văn bản pháp luật đầu tiên của Việt Nam điều chỉnh trực tiếp xe tự hành chở hàng qua biên giới, đồng thời giao một phần lớn công việc kiểm tra hằng ngày cho hệ thống phần mềm.

Thông tin văn bản

Số hiệu: Thông tư 128/2026/TT-BTC
Cơ quan ban hành: Bộ Tài chính; Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi ký thay Bộ trưởng, theo đề nghị của Cục trưởng Cục Hải quan
Ngày ký: 27/8/2026
Ngày có hiệu lực: 15/10/2026
Trích yếu: quy định về kiểm tra, giám sát và quản lý hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh và phương tiện vận tải hoạt động trong khu vực cửa khẩu thông minh được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt
Căn cứ chính: Luật Hải quan 54/2014/QH13; Nghị định 08/2015/NĐ-CP được sửa đổi bởi Nghị định 167/2025/NĐ-CP; Nghị định 336/2026/NĐ-CP về Cơ chế một cửa quốc gia; Nghị định 47/2024/NĐ-CP về cơ sở dữ liệu quốc gia; Nghị định 194/2025/NĐ-CP về kết nối, chia sẻ dữ liệu của cơ quan nhà nước

Điều 13 giới hạn phạm vi: Thông tư chỉ áp dụng đối với các cặp cửa khẩu thông minh được cơ quan có thẩm quyền quyết định đưa vào vận hành, khai thác. Thủ tục tại các cửa khẩu đường bộ thông thường không thay đổi.

“Cửa khẩu thông minh” được định nghĩa thế nào

Điều 3 lần đầu đưa ra các khái niệm pháp lý:

Phương tiện vận tải thông minh không người lái là xe cơ giới tự động hóa một phần hoặc toàn bộ việc điều khiển, xác định lộ trình và xử lý tình huống giao thông, dùng để chở container (có hoặc không có hàng) trong khu vực cửa khẩu thông minh.
Khu vực cửa khẩu thông minh có ranh giới địa lý rõ ràng trong khu vực cửa khẩu biên giới đất liền, gồm: khu tập kết hàng xuất khẩu và nhập khẩu, khu kiểm tra thực tế, khu soi chiếu container, trung tâm điều khiển, vận hành, khu nâng hạ container tự động và tuyến đường dành cho xe không người lái.
Doanh nghiệp quản lý vận hành cửa khẩu thông minh là doanh nghiệp được UBND tỉnh biên giới cấp phép đầu tư, xây dựng cửa khẩu.
Hàng hóa được đi qua là các mặt hàng thuộc Danh mục do chính quyền cấp tỉnh biên giới hai nước Việt Nam - Trung Quốc thống nhất. Theo Điều 12, UBND tỉnh chủ trì trao đổi với phía Trung Quốc để mở rộng danh mục rồi thông báo cho Bộ Tài chính.

Những điểm mới

1. Xe không người lái không phải làm thủ tục xuất cảnh, nhập cảnh. Khoản 3 Điều 4 quy định phương tiện vận tải thông minh không người lái khi vào, ra khu vực cửa khẩu thông minh không phải làm thủ tục hải quan xuất cảnh, nhập cảnh, nhưng vẫn chịu sự kiểm tra, giám sát và kiểm soát hải quan. Thay vì khai từng chuyến, doanh nghiệp vận hành chỉ gửi danh sách phương tiện một lần trên Cổng thông tin một cửa quốc gia trước chuyến đầu tiên, theo các chỉ tiêu tại phụ lục (số hiệu phương tiện, mục đích vào cửa khẩu, số container, loại container). Nếu thông tin thay đổi, phải thông báo chậm nhất 02 giờ trước khi xe đến cửa khẩu. Xe chỉ được ra, vào sau khi hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan tiếp nhận và phê duyệt (Điều 6). Xe của Việt Nam tạm xuất sang Trung Quốc và xe của Trung Quốc tạm nhập vào Việt Nam được lưu lại khu vực cửa khẩu thông minh không quá 48 giờ. Quá thời hạn, doanh nghiệp phải báo hải quan; xe không tái nhập, tái xuất thì phải làm thủ tục hải quan theo quy định.

2. Barie do hệ thống tự mở. Khu vực phải có camera nhận diện xe không người lái, barie điện tử, camera giám sát, cân điện tử và hệ thống quản lý hàng hóa ra, vào, tất cả kết nối trực tiếp với hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan (khoản 1 Điều 4). Với hàng xuất khẩu (Điều 7), hệ thống của doanh nghiệp vận hành đối chiếu thông tin xe nội địa đã khai với hình ảnh camera ở cổng vào, nếu khớp thì tự động mở barie. Hệ thống ghi nhận hàng vào khu vực giám sát (getin) và hàng thực xuất qua cổng ra (getout), rồi gửi ngay cho hải quan. Hàng nhập khẩu đi theo quy trình ngược lại (Điều 8).

3. Quản lý rủi ro từ trước khi hàng đến. Với hàng nhập khẩu, hải quan Việt Nam nhận dữ liệu hàng hóa và phương tiện từ Hải quan Trung Quốc qua Cổng thông tin một cửa quốc gia và phân tích, đánh giá rủi ro trước khi hàng tới cửa khẩu (Điều 5). Trong khi Cổng chưa tiếp nhận được dữ liệu từ phía Trung Quốc, doanh nghiệp vận hành phải gửi thông tin chậm nhất 30 phút trước khi xe không người lái đến cửa khẩu. Điều 11 quy định khi Bộ Tài chính và Tổng cục Hải quan Trung Quốc ký thỏa thuận chia sẻ dữ liệu, cơ quan hải quan sẽ chia sẻ dữ liệu hàng nhập khẩu cho doanh nghiệp qua Cổng, tức là đảo chiều luồng dữ liệu.

4. Thời hạn và phương án dự phòng. Hàng nhập khẩu được lưu tại khu vực cửa khẩu thông minh 30 ngày kể từ ngày đến cửa khẩu; quá hạn mới đến làm thủ tục thì chủ hàng bị xử lý vi phạm. Điều 9 xử lý tình huống sự cố: hệ thống của doanh nghiệp hỏng thì phải báo ngay cho hải quan và công chức hải quan giám sát trực tiếp; hệ thống của hải quan hỏng thì hải quan cung cấp danh sách lô hàng đủ điều kiện bằng bản giấy; xe không người lái hỏng thì sửa chữa hoặc chở trả lại Trung Quốc.

5. Hải quan vẫn quyết định cuối cùng, nhưng có trách nhiệm đi kèm. Đội trưởng Hải quan cửa khẩu được tạm dừng xe hoặc tạm dừng đưa hàng qua khu vực giám sát để kiểm tra thực tế khi có dấu hiệu buôn lậu. Điểm c khoản 2 Điều 6 có quy định mới: trường hợp tạm dừng không chính xác thì phải bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.

Trước Thông tư này, hàng hóa qua cửa khẩu thông minh chỉ có thể áp dụng các quy định chung của Thông tư 38/2015/TT-BTC, vốn được xây dựng cho xe có người lái và cách kiểm tra truyền thống. Thông tư 128 không thay thế các quy định đó mà bổ sung một lớp quy định riêng cho làn xe không người lái.

Ai chịu tác động

Doanh nghiệp quản lý vận hành cửa khẩu thông minh: gánh nghĩa vụ công nghệ thông tin nặng nhất. Điều 11 yêu cầu xây dựng hệ thống quản lý vận hành kết nối với hệ thống của doanh nghiệp phía Trung Quốc, hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan và Cổng thông tin một cửa quốc gia, đồng thời cung cấp dữ liệu phục vụ thu phí sử dụng kết cấu hạ tầng. Khoản 5 Điều 3 yêu cầu hệ thống này bảo đảm an toàn thông tin mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân, nên các quy định về an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng được áp dụng.
Doanh nghiệp xuất nhập khẩu: phải khai thông tin xe trên Cổng một cửa trước khi đến; hàng được xác nhận qua khu vực giám sát bằng đối chiếu tự động, sai lệch thì xe bị đưa vào khu vực riêng.
Doanh nghiệp logistics, lái xe: xe nội địa đến nhận hàng nhập khẩu được hệ thống báo vị trí nhận hàng.
Cơ quan hải quan: Cục Hải quan cấp mã địa điểm lưu kho cho từng cửa khẩu thông minh và nâng cấp Cổng một cửa quốc gia để trao đổi dữ liệu với ASEAN và Trung Quốc.

Tác động thực tế

Nơi thí điểm chính là Lạng Sơn, trên tuyến đường chuyên dụng chở hàng tại cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị. Báo chuyên ngành cũng đưa tin về việc chạy thử xe không người lái qua cửa khẩu Tân Thanh; Quảng Ninh cũng đang chuẩn bị triển khai. Theo Thời báo Tài chính Việt Nam, Chi cục Hải quan khu vực VI đã vận hành phần mềm khai báo phương tiện tích hợp mã QR thanh toán phí, xử lý hơn 310.000 tờ khai phương tiện từ đầu năm 2026, và dùng camera AI giám sát hàng hóa tại bến bãi. Thông tư 128 tạo cơ sở pháp lý cho hạ tầng này. Với doanh nghiệp đi hàng qua các làn này, điều cần nhớ là dữ liệu chuẩn thì thông quan nhanh: biển số hoặc số container không khớp với hình ảnh camera thì barie không mở.

Thông tư cũng gắn với các bài đã đăng trên blog: nó dựa vào Nghị định 336/2026 về Cơ chế một cửa quốc gia, có hiệu lực cùng ngày, và đi theo hướng quản lý hải quan dựa trên dữ liệu lớn và rủi ro của Luật 11/2026 sửa đổi Luật Hải quan.

Những điểm còn bỏ ngỏ

Cửa khẩu nào được áp dụng? Thông tư chỉ áp dụng khi cặp cửa khẩu được quyết định đưa vào vận hành. Báo chí chưa công bố quyết định nào nêu tên cặp cửa khẩu đầu tiên.
Luật giao thông cho xe tự hành: Thông tư chỉ điều chỉnh khía cạnh hải quan, không đề cập việc cấp phép lưu hành, bảo hiểm hay trách nhiệm khi xe không người lái gây tai nạn trên tuyến đường chuyên dụng.
Dữ liệu xuyên biên giới: doanh nghiệp vận hành hai bên trao đổi dữ liệu hàng hóa, phương tiện “thông qua cơ chế do hai Bên thống nhất”. Việc này phù hợp thế nào với quy định về chuyển dữ liệu ra nước ngoài của Việt Nam chưa được làm rõ.
Thỏa thuận dữ liệu với Trung Quốc: nhiều quy định phụ thuộc vào thỏa thuận giữa Bộ Tài chính và Tổng cục Hải quan Trung Quốc, đến nay chưa được ký.

Nguồn

Bài viết mang tính thông tin, không phải tư vấn pháp lý.