Người Việt đi Hà Giang từ lâu, nhưng chừng mười năm gần đây cung đường này mới thành “đặc sản” của khách ba lô quốc tế. Hostel nào ở phố cổ Hà Nội cũng bán tour “Ha Giang Loop”, và cụm từ ấy giờ được nhắc như một nghi lễ phải làm cho bằng được. Cảnh sắc thì xứng đáng. Có điều cách đi phổ biến hiện nay lại không xứng với cảnh: chạy quá nhanh, gói vào quá ít ngày, lao từ điểm chụp ảnh này sang điểm chụp ảnh khác. Ý chính của bài này rất đơn giản: Hà Giang là một con đường chứ không phải một danh sách, và nó hậu đãi người dành cho nó nhiều thời gian nhất.
Cung đường gồm những gì
Vòng lặp xuất phát và kết thúc ở trung tâm Hà Giang cũ, leo lên cao nguyên đá Đồng Văn rồi men theo đường biên giới. Cao nguyên được UNESCO công nhận là Công viên địa chất toàn cầu từ năm 2010. Đá tai mèo xám xếp lớp đến tận chân trời, ngô trồng trong từng hốc đất nhỏ giữa đá, nhà trình tường của người Mông như mọc ra từ sườn núi.
Chiều dài mỗi nguồn nói một khác, vì chẳng ai đi giống hệt ai. Tính phỏng chừng thì vòng cơ bản vào khoảng 300–350 km, thêm các nhánh như Du Già hay thung lũng Lũng Cẩm thì dài hơn. Một chi tiết hành chính cần nhớ: từ đợt sắp xếp tỉnh năm 2025, Hà Giang đã hợp nhất vào tỉnh Tuyên Quang mới. Trên giấy tờ, cột cờ Lũng Cú giờ thuộc Tuyên Quang, dù trong miệng mọi người đây vẫn là “đi Hà Giang”.
Con đường mới là đích đến
Các điểm quen thuộc vẫn đáng ghé. Cổng trời Quản Bạ với núi đôi Cô Tiên là cái nhìn toàn cảnh đầu tiên. Dinh thự họ Vương ở Sà Phìn là công trình đá và gỗ dựng đầu thế kỷ XX cho dòng họ từng cai quản cả vùng cao nguyên. Cột cờ Lũng Cú đứng gần điểm cực Bắc của Tổ quốc. Phố cổ Đồng Văn có phiên chợ Chủ nhật quy tụ bà con khắp các xã.
Và tất nhiên có Mã Pí Lèng: khoảng 20 km đường giữa Đồng Văn và Mèo Vạc, bám vách núi cao trên dòng Nho Quế xanh ngọc. Đoạn đường này được thanh niên xung phong và đồng bào địa phương đục bằng tay khi làm “Con đường Hạnh Phúc” cuối thập niên 1950 đầu 1960, và tấm bia tưởng niệm trên đèo ghi lại những người đã ngã xuống. Có thể xuống sông đi thuyền qua hẻm Tu Sản, nơi người địa phương vẫn gọi là hẻm vực sâu nhất Đông Nam Á, nhưng cảnh nhìn từ trên đèo vẫn hơn từ dưới thuyền.
Dù vậy, những điểm ấy không phải là phần hay nhất. Phần hay nhất nằm ở khoảng giữa: một bà cụ lùa dê trên đoạn đường không có lan can, lũ trẻ đeo cặp đi bộ dọc sống núi lúc tan trường, một thung lũng bất ngờ mở ra sau khúc cua chẳng có gì báo trước. Đi ba ngày thì bạn chỉ kịp nhìn mặt đường. Đi bốn, năm ngày thì mới có thời gian ngẩng đầu lên.
Tự lái hay ngồi sau?
Đây là quyết định quan trọng nhất, nên xin nói thẳng. Đường Hà Giang dốc và hẹp, xe tải không nhường, và chỉ một cơn mưa là khúc cua tay áo đã thành bùn. Nếu bạn chưa quen đèo dốc miền núi thì đừng tự lái. Thuê một xe ôm du lịch (easy rider), tức người địa phương chở bạn đi suốt hành trình. Bạn bè nước ngoài đi cùng lại càng phải cẩn thận: Việt Nam chỉ công nhận bằng lái quốc tế theo Công ước 1968, trạm kiểm tra trên cung đường có kiểm giấy tờ, và bảo hiểm du lịch sẽ không chi trả cho người lái không bằng. Sau vụ một thiếu niên người Anh tử vong trên cung đường vào tháng 4/2026, tỉnh đã siết quản lý các đơn vị kinh doanh tour xe máy. Hãy chọn đơn vị có giấy phép lữ hành và hỏi kỹ họ xử lý thế nào nếu có người gặp nạn.
Ngồi sau cũng chẳng thiệt gì. Rảnh cả hai tay, mắt không phải dán vào mặt đường, bạn sẽ thấy nhiều cảnh hơn người cầm lái.
Vài lưu ý thực tế
- Đi lại: Từ Hà Nội lên trung tâm Hà Giang khoảng 300 km. Xe giường nằm và limousine chạy cả ngày lẫn đêm, mất sáu đến tám tiếng. Cao tốc chỉ đi được một đoạn đầu, quãng cuối vẫn là quốc lộ 2 hai làn đông xe tải.
- Bao lâu: Ít nhất ba ngày, bốn ngày thì vừa. Thêm ngày thứ năm nếu muốn rẽ Du Già hoặc canh đúng phiên chợ Chủ nhật ở Đồng Văn.
- Mùa nào: Tháng 10 và 11 là mùa đẹp nhất: đường khô, trời trong, và hoa tam giác mạch nở, đẹp nhất thường vào đầu đến giữa tháng 11. Nhiều vườn hoa nổi tiếng là trồng để đón khách và thu vé, đẹp nhưng hơi “dàn dựng”. Mùa xuân có hoa đào, hoa mận. Mùa hè dễ sạt lở. Mùa đông rét thật sự, có năm cao nguyên còn có sương muối.
- Ăn gì: thắng cố ở chợ phiên (không phải ai cũng hợp), bánh cuốn trứng Đồng Văn, mèn mén. Món cháo ấu tẩu đắng mà ấm bụng thì chỉ nên ăn ở quán lâu năm, vì củ ấu tẩu có độc nếu chế biến không kỹ. Còn rượu ngô thì nhớ uống chừng mực nếu sáng hôm sau phải ngồi xe.
- Điểm trừ: Các điểm check-in nổi tiếng kín đoàn tour từ giữa buổi sáng. Không ít homestay dọc tuyến chính đã thành “hostel quẩy”. Và cung đường thật sự nguy hiểm với người lái non tay. Hãy khởi hành sớm, ngủ ở những bản vắng hơn, và cho mình dư ra một ngày so với dự tính.
Ảnh bìa: sông Nho Quế nhìn từ đèo Mã Pí Lèng, tác giả NKSTTSSHNVN, giấy phép CC BY-SA 4.0, qua Wikimedia Commons.
