Quốc hội thông qua Luật An ninh dữ liệu: phân loại 5 cấp độ rủi ro, cấm đầu độc dữ liệu

Việt Nam đã có Luật Dữ liệu (số 60/2024/QH15), Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân (số 91/2025/QH15) và Luật An ninh mạng (số 116/2025/QH15). Chiều nay, Quốc hội bổ sung đạo luật thứ tư, điều chỉnh riêng sự an toàn của bản thân dữ liệu. Luật áp dụng bất kể dữ liệu có phải dữ liệu cá nhân hay không, nằm ở đâu, thuộc về ai.

Luật An ninh dữ liệu được thông qua chiều 20/11/2026 tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, với 468/474 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, bằng 93,79% tổng số đại biểu Quốc hội. Trước khi biểu quyết, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an, thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo. Luật gồm 6 chương, 28 điều, có hiệu lực từ 1/7/2027. Riêng khoản 2 Điều 27 là quy định chuyển tiếp cho hệ thống thông tin đã vận hành trước ngày luật có hiệu lực. Luật chưa có số hiệu; số sẽ được ghi khi Chủ tịch nước ký lệnh công bố.

Phạm vi áp dụng

Phạm vi áp dụng rất rộng. Ngoài cơ quan, tổ chức, cá nhân Việt Nam, luật còn áp dụng với tổ chức, cá nhân nước ngoài tại Việt Nam. Tổ chức, cá nhân nước ngoài ở ngoài lãnh thổ cũng thuộc diện điều chỉnh nếu xử lý dữ liệu thuộc quyền tài phán của Việt Nam hoặc có hành vi xâm phạm an ninh dữ liệu của Việt Nam. Cách tiếp cận ngoài lãnh thổ này giống Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân. Nhà cung cấp đám mây hay AI nước ngoài xử lý dữ liệu Việt Nam không thể coi luật chỉ dừng ở biên giới.

Năm cấp độ rủi ro do chủ quản dữ liệu tự xác định

Trọng tâm của luật là Điều 9, chia dữ liệu thành 5 cấp độ theo mức tổn hại có thể xảy ra:

  • Cấp độ 1: không làm tổn hại hoặc tổn hại không đáng kể tới quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.
  • Cấp độ 2: có thể làm gián đoạn hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức hoặc làm tổn hại tới quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
  • Cấp độ 3: có thể gây tổn hại nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng tới quyền, lợi ích hợp pháp; hoặc tổn hại tới trật tự, an toàn xã hội, lợi ích công cộng; hoặc tổn hại tới an ninh quốc gia.
  • Cấp độ 4: có thể gây tổn hại đặc biệt nghiêm trọng tới trật tự, an toàn xã hội, lợi ích công cộng hoặc tổn hại nghiêm trọng tới an ninh quốc gia.
  • Cấp độ 5: có thể gây tổn hại đặc biệt nghiêm trọng tới an ninh quốc gia.

Chủ quản dữ liệu tự đánh giá, xác định cấp độ và áp dụng biện pháp bảo vệ tương xứng. Với cấp độ 1 và 2, chủ quản dữ liệu chủ yếu tự bảo vệ. Từ cấp độ 3 trở lên, yêu cầu đánh giá tác động rủi ro và kiểm toán an ninh dữ liệu chặt chẽ hơn hẳn. Dữ liệu cấp độ 4, 5 bắt buộc kiểm toán và gửi báo cáo kết quả về cơ quan chuyên trách có thẩm quyền. Nhà nước lấy hậu kiểm làm chính, chỉ tiền kiểm với dữ liệu, hệ thống có rủi ro cao.

Hai điểm thiết kế đáng lưu ý khi áp dụng. Thứ nhất, hệ thống xử lý đồng thời nhiều cấp độ dữ liệu phải đáp ứng yêu cầu của cấp độ cao nhất. Thứ hai, theo Bộ trưởng, cấp độ rủi ro là căn cứ áp dụng biện pháp bảo vệ. Nó không thay thế việc phân loại dữ liệu cốt lõi, dữ liệu quan trọng theo Luật Dữ liệu. Vì vậy doanh nghiệp có thể phải chạy song song hai lần phân loại. Hành vi cố ý xác định cấp độ rủi ro thấp hơn mức phải xác định bị nghiêm cấm.

Ai thẩm định hệ thống nào

Bộ Công an thẩm định hệ thống thông tin lưu trữ, xử lý dữ liệu cấp độ 4, 5 trên phạm vi toàn quốc. Bộ Quốc phòng thẩm định hệ thống xử lý dữ liệu quân sự, quốc phòng. Ban Cơ yếu Chính phủ thẩm định hệ thống của mình. Riêng hệ thống phục vụ hoạt động dân sự, kinh tế của doanh nghiệp thuộc Bộ Quốc phòng do Bộ Công an chủ trì, phối hợp với Bộ Quốc phòng thẩm định. Nguyên tắc chung là “một việc, một cơ quan chịu trách nhiệm chính, một quy trình, một kết quả được công nhận, sử dụng chung”, không thẩm định, kiểm tra hai lần cùng một nội dung.

Để giảm chi phí tuân thủ, luật áp dụng cơ chế một hồ sơ, một đầu mối. Chủ quản dữ liệu được nộp một bộ hồ sơ tích hợp các nội dung đánh giá, thẩm định theo Luật Dữ liệu, Luật An ninh dữ liệu và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân. Kết quả đánh giá, kiểm toán, chứng nhận được công nhận và dùng chung. Nếu vận hành đúng như mô tả, đây là thay đổi thiết thực nhất với doanh nghiệp, vốn lâu nay phải nộp hồ sơ riêng cho từng chế độ chồng lấn.

Bảo mật từ khâu thiết kế, trách nhiệm của đám mây và bên xử lý

Bảo vệ an ninh dữ liệu phải chủ động ngay từ khâu thiết kế và xuyên suốt vòng đời dữ liệu: tạo lập, thu thập, lưu trữ, xử lý, khai thác, sử dụng, truyền tải, chia sẻ, xóa và tiêu hủy.

Doanh nghiệp viễn thông, Internet, trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây chịu trách nhiệm trong phạm vi kiểm soát kỹ thuật của dịch vụ và theo phân định trong hợp đồng với khách hàng. Thuê ngoài không chuyển được trách nhiệm: chủ quản dữ liệu thuê bên thứ ba xử lý vẫn chịu trách nhiệm về nghĩa vụ của mình. Bên xử lý chỉ được làm đúng phạm vi, mục đích đã thỏa thuận. Khi kết thúc hợp đồng, bên xử lý phải bàn giao hoặc tiêu hủy toàn bộ dữ liệu và không lưu bản sao, trừ khi pháp luật quy định khác.

AI: cấm đầu độc dữ liệu, hạn chế dữ liệu huấn luyện

Luật dành quy định riêng cho công nghệ mới và trí tuệ nhân tạo. Đầu độc dữ liệu được định nghĩa là hành vi cố ý đưa dữ liệu sai lệch, giả mạo hoặc không đúng sự thật vào cơ sở dữ liệu, tập dữ liệu huấn luyện nhằm làm sai lệch hoặc thao túng kết quả xử lý của thuật toán, mô hình AI hay hệ thống thông tin. Hành vi này cùng việc sử dụng dữ liệu độc hại bị nghiêm cấm. Chủ quản dữ liệu phải kiểm soát, phân loại, loại bỏ dữ liệu giả mạo, sai lệch, độc hại hoặc chứa mã độc để bảo đảm an toàn, toàn vẹn của mô hình huấn luyện.

Dùng dữ liệu từ cấp độ 3 trở lên thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh để huấn luyện mô hình AI phải được cấp có thẩm quyền cho phép. Sử dụng trái pháp luật loại dữ liệu này, hoặc dữ liệu chứa bí mật nhà nước, để huấn luyện bị cấm. Dữ liệu dẫn xuất cũng phải được xác định cấp độ rủi ro và bảo vệ tương ứng. Luật cũng cấm lợi dụng dữ liệu, thuật toán và hệ thống AI để thao túng thông tin nhằm xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội.

Sự cố và biện pháp khẩn cấp

Chủ quản dữ liệu phải giám sát, phát hiện, cảnh báo sớm và ứng phó sự cố theo từng cấp độ rủi ro. Che giấu sự cố an ninh dữ liệu bị nghiêm cấm. Khi sự cố có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, chủ quản dữ liệu phải thông báo cho họ về tính chất sự cố, loại dữ liệu bị ảnh hưởng và hướng dẫn biện pháp tự bảo vệ.

Luật quy định các biện pháp kỹ thuật khẩn cấp:

  • phong tỏa dữ liệu;
  • vô hiệu hóa quyền truy cập của tài khoản, thiết bị, kết nối xác định;
  • tạm dừng luồng truyền dữ liệu;
  • tạm dừng vận hành một phần hoặc toàn bộ hệ thống, dịch vụ, mô hình bị xâm phạm hoặc bị đầu độc dữ liệu.

Việc áp dụng phải có căn cứ, rõ phạm vi và thời hạn. Người bị áp dụng có quyền kiến nghị, khiếu nại, khởi kiện và được bồi thường.

Mật mã an ninh

Quy định về mật mã an ninh từng gây băn khoăn về chồng lấn với Ban Cơ yếu. Bộ trưởng Công an khẳng định đây là lớp bảo vệ kỹ thuật bổ sung, độc lập, không thay thế mật mã cơ yếu. Trước mắt, mật mã an ninh chỉ dùng trong ngành Công an. Với dữ liệu không thuộc bí mật nhà nước, việc sử dụng hoàn toàn tự nguyện.

Doanh nghiệp nên làm gì ngay

Từ nay đến 1/7/2027 không còn nhiều thời gian để phân loại toàn bộ dữ liệu. Doanh nghiệp có thể bắt đầu bằng các bước sau:

  1. Kiểm kê tập dữ liệu, hệ thống; phân loại tạm theo cấp độ 1–5, song song với việc xác định dữ liệu cốt lõi, quan trọng theo Luật Dữ liệu.
  2. Xác định hệ thống có thể chứa dữ liệu cấp độ 4, 5, vì các hệ thống này phải kiểm toán, báo cáo và có thể bị Bộ Công an thẩm định.
  3. Rà soát hợp đồng với bên xử lý, nhà cung cấp đám mây: phạm vi, tiêu hủy dữ liệu khi chấm dứt hợp đồng, phân định trách nhiệm bảo mật.
  4. Nếu huấn luyện hoặc tinh chỉnh mô hình, lập hồ sơ nguồn gốc và quy trình lọc dữ liệu. Việc này giờ là nghĩa vụ pháp lý, không chỉ là thông lệ tốt.
  5. Bổ sung bước thông báo cho người bị ảnh hưởng vào quy trình ứng phó sự cố.

Những điểm còn bỏ ngỏ

Nhiều nội dung phụ thuộc vào văn bản hướng dẫn chưa công bố dự thảo:

  • tiêu chí chi tiết từng cấp độ rủi ro;
  • tiêu chuẩn kiểm toán và tổ chức được kiểm toán;
  • cách nộp bộ hồ sơ tích hợp trên thực tế;
  • mức xử phạt.

Nội dung chuyển tiếp tại khoản 2 Điều 27 cho hệ thống đã vận hành trước 1/7/2027 cũng chưa được công bố chi tiết. Bài viết dựa trên báo cáo tại Quốc hội như báo chí đưa tin, trong khi chờ toàn văn luật.

Nguồn

Bài viết mang tính thông tin, không phải tư vấn pháp lý.