Phần lớn người ta về Cần Thơ để có một tấm ảnh: bình minh trên sông ở Cái Răng, ghe chở đầy khóm, bí, dưa hấu, mỗi ghe treo hàng mẫu lên cây bẹo để “rao” thay lời. Tấm ảnh đó vẫn chụp được. Nhưng muốn hiểu thủ phủ miền Tây thì nên chấp nhận một điều: chợ nổi đang dần thưa đi. Và lý do nó thưa đi nói về miền Tây nhiều hơn chính cái chợ.
Chợ sinh ra từ sông, thưa dần vì đường
Mấy đời nay, ở miền Tây con sông chính là con đường. Vườn trái cây, ruộng lúa nằm dọc kênh rạch, hàng hóa đi bằng ghe, và thương lái gặp nhau ở chỗ các dòng sông giao nhau. Cái Răng, cách trung tâm thành phố vài cây số về phía hạ lưu sông Cần Thơ, trở thành nơi gặp gỡ lớn nhất. Năm 2016, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận “Văn hóa chợ nổi Cái Răng” là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Rồi đường bộ về tới. Đường nông thôn, cầu cống giúp thương lái chạy xe tải vào tận vườn và bỏ mối cho vựa trên bờ. Báo chí địa phương ghi nhận chợ Cái Răng giờ chỉ còn khoảng hai trăm ghe buôn, ít hơn mấy trăm chiếc so với hai chục năm trước. Còn chợ nổi Phong Điền, cái chợ nhỏ phía thượng nguồn mà sách hướng dẫn từng giới thiệu là “chợ nổi đích thực”, theo phản ánh của người địa phương thì gần như đã không còn họp.
Như vậy không có nghĩa là nên bỏ qua Cái Răng. Chỉ là nên nhìn nó như một cái chợ đang chuyển mình chứ không phải một bảo tàng: có ghe là thương lái thật, có ghe bán cà phê, hủ tiếu cho thương lái, và cũng có ghe, nói thật, là ở đó vì khách du lịch.
Đi chợ Cái Răng cho đúng cách
Đi sớm. Chợ đông nhất khoảng từ 5 đến 8 giờ sáng và vãn hẳn sau 9 giờ, nên hãy thuê ghe ở bến Ninh Kiều và xuất phát trước khi mặt trời mọc. Chạy xuống chợ mất chừng nửa tiếng. Chọn ghe nhỏ thay vì tàu du lịch lớn, vì ghe nhỏ mới cập sát được ghe hàng. Một tô hủ tiếu chuyền qua mạn ghe từ “bếp nổi” là bữa sáng ngon nhất Cần Thơ.
Phần lớn tour nửa ngày sau đó sẽ rẽ vào kênh rạch, ghé lò hủ tiếu hay một vườn trái cây. Có hơi “du lịch”, nhưng đó là lúc ta thấy cái lõi của miền Tây sông nước: nhà quay mặt ra sông chứ không ra lộ, con nít bơi xuồng đi học, cả nhịp sống xoay theo con nước lớn ròng.
Cần Thơ ngoài chợ nổi
Nên dành thêm ít nhất một ngày. Nhà cổ Bình Thủy, do dòng họ Dương xây từ năm 1870, là một công trình lạ và đẹp: mặt tiền kiểu Pháp, bên trong là gian thờ tự truyền thống Việt, nền gạch bông nhìn hoài không chán. Cồn Sơn giữa sông Hậu, đi đò một quãng ngắn là tới, làm du lịch cộng đồng: các hộ dân mở vườn, ao cá đón khách, tiền đến thẳng tay người trên cồn. Tối thả bộ bến Ninh Kiều, ghé chợ đêm, rồi ăn: bánh xèo to bằng cái mâm, lẩu mắm với cả rổ rau đồng, và trái cây đang mùa.
Một lưu ý hành chính: từ tháng 7/2025, Cần Thơ đã sáp nhập với Hậu Giang và Sóc Trăng, nên địa chỉ, biển báo có thể khác với các bài hướng dẫn cũ.
Vài lưu ý thực tế
- Đi lại: từ TP.HCM khoảng 170–180 km. Giờ cao tốc đã nối gần hết chặng nên xe khách, limousine mất chừng ba đến bốn tiếng. Từ Hà Nội và nhiều thành phố khác có chuyến bay thẳng xuống sân bay Cần Thơ.
- Bao lâu: hai đêm là vừa. Chiều đến, sáng hôm sau đi chợ nổi, ngày thứ hai dành cho Bình Thủy, Cồn Sơn và ăn uống.
- Mùa nào: tháng 12 đến tháng 4 khô ráo, dễ chịu. Mùa nước nổi (khoảng tháng 8 đến tháng 11) là lúc đậm chất miền Tây nhất: nước lên, cá đồng, bông điên điển. Khoảng tháng 5 đến tháng 8 là mùa trái cây.
- Ở đâu: quanh Ninh Kiều, để sáng sớm đi bộ ra bến.
- Điểm trừ: gần trưa chợ dễ thành “dàn dựng”; một số người mời khách đi ghe hét giá, nên chốt lộ trình, thời gian và giá trước khi xuống ghe; và cái nắng đầu giờ chiều không đùa được.
Ảnh bìa: ghe xuồng ở chợ nổi Cần Thơ, tác giả Vyacheslav Argenberg, giấy phép CC BY 4.0, qua Wikimedia Commons.
