Bộ Công an ban hành quy chuẩn kỹ thuật thu nhận giọng nói, mống mắt vào Cơ sở dữ liệu căn cước

Từ năm 2024, Luật Căn cước đã đưa ảnh mống mắt và giọng nói vào nhóm thông tin sinh trắc học trong Cơ sở dữ liệu căn cước. Tuy vậy, đến nay vẫn chưa có quy chuẩn kỹ thuật bắt buộc nào quy định việc thu nhận và bảo vệ loại dữ liệu này. Ngày 01/10/2026, Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang, đã ký hai thông tư để lấp khoảng trống đó. Thông tư 169/2026/TT-BCA ban hành QCVN 16:2026/BCA, Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về sinh trắc học giọng nói. Thông tư 170/2026/TT-BCA ban hành QCVN 17:2026/BCA, Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về sinh trắc học mống mắt. Hai văn bản được đăng trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ ngày 05/10 và cùng có hiệu lực từ ngày 15/4/2027.

Thông tin văn bản

Cơ quan ban hành: Bộ Công an, theo đề nghị của Cục trưởng Cục Công nghiệp an ninh. Bộ Khoa học và Công nghệ có ý kiến.
Ngày ký: 01/10/2026. Hiệu lực: 15/4/2027, tức có khoảng sáu tháng rưỡi để chuẩn bị.
Căn cứ: Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật (sửa đổi năm 2025), Luật Căn cước 26/2023/QH15 (sửa đổi bởi Luật 118/2025/QH15), Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 91/2025/QH15 và Luật An ninh mạng 116/2025/QH15.
Phạm vi: dữ liệu sinh trắc học “phục vụ Cơ sở dữ liệu căn cước”. Đối tượng áp dụng gồm Công an các đơn vị, địa phương. Ngoài ra còn có mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân thu nhận, quản lý, sử dụng dữ liệu này, hoặc mua sắm, nhập khẩu, kinh doanh, thử nghiệm, chứng nhận sự phù hợp, sản xuất, chế tạo thiết bị thu nhận.

Nhóm đối tượng cuối khiến hai văn bản này đáng chú ý ngoài ngành công an. QCVN là quy chuẩn bắt buộc. Doanh nghiệp nào cung cấp micro, máy quét mống mắt hay phần mềm thu nhận cho hệ thống căn cước đều phải đáp ứng các thông số này.

Giọng nói: QCVN 16:2026/BCA

Quy chuẩn giọng nói chi tiết hơn. Văn bản vừa là thông số kỹ thuật âm thanh, vừa là bộ quy tắc quản trị dữ liệu.

Mẫu giọng nói. Mẫu phải là giọng tự nhiên, thu trực tiếp, không phải giọng phát lại từ thiết bị điện tử. Người biết đọc sẽ đọc theo một trong 20 đoạn văn mẫu ở Phụ lục. Người không đọc được thì nói tự do theo chủ đề do cán bộ gợi ý. Người được thu mẫu phải có sức khỏe tốt, giọng bình thường tại thời điểm thu nhận.

Tệp âm thanh. Mẫu được lưu dạng WAV, kênh đơn (mono), không nén (PCM), tần số lấy mẫu từ 16.000 Hz và độ sâu bit từ 16 bit trở lên. Mẫu bị hủy hoặc từ chối nếu có cắt đỉnh tín hiệu, không phải tệp WAV, dưới 16 kHz hoặc sai mã kiểm tra SHA-256. Các chỉ tiêu này không có ngoại lệ. Khi trao đổi giữa các hệ thống, dữ liệu được đóng gói XML theo ISO/IEC 19794-13:2018 và bản ghi giọng nói Type-11 của ANSI/NIST-ITL. Âm thanh được mã hóa, biểu diễn dạng Base64, và toàn bộ gói phải có chữ ký số của hệ thống gửi.

Hai lớp siêu dữ liệu. Lớp kỹ thuật lưu cùng tệp âm thanh, gồm thời điểm thu, mã bản ghi, mã thiết bị, thông số ghi âm, kết quả đánh giá chất lượng, tên và phiên bản phần mềm, mã vùng phương ngữ (Bắc/Trung/Nam) và mã kiểm tra toàn vẹn. Lớp định danh lưu tách biệt và được mã hóa, gồm mã định danh nội bộ, mã tham chiếu biên bản đồng ý thu nhận và mã cán bộ thu nhận. Mã định danh nội bộ ở cả hai lớp không được chứa thông tin định danh cá nhân trực tiếp.

Phần mềm. Phần mềm thu nhận phải tự động đo và ghi lại tỷ số tín hiệu trên nhiễu, mức nền nhiễu, mức đỉnh, tần số cơ bản F0, các formant F1–F4, jitter và shimmer. Phần mềm còn phải công khai thuật toán phân tích trong tài liệu kỹ thuật, gồm tên, phiên bản, các tham số cấu hình ảnh hưởng đến kết quả và hạn chế đã biết. Kết quả phải tái tạo được một cách độc lập. Trước khi đưa vào sử dụng, phần mềm được kiểm tra bằng bộ dữ liệu thử nghiệm chuẩn do cơ quan có thẩm quyền ban hành. Nhà cung cấp phải đánh giá sự phù hợp, công bố hợp quy và đăng ký công bố hợp quy trước khi đưa phần mềm vào dùng.

Thiết bị và phòng thu. Micro phải có dải tần đáp ứng 20 Hz–16 kHz, độ nhạy từ −40 dBV/Pa trở lên và thu đơn hướng (cardioid). Card âm thanh phải có dải động từ 80 dB(A) và hỗ trợ USB Audio Class 2.0. Khi thu nhận đăng ký lần đầu vào Cơ sở dữ liệu căn cước, phải dùng phòng hoặc cabin cách âm có độ ồn không quá 40 dB(A) và thời gian âm vang RT60 không quá 0,5 giây. Các trường hợp khác phải đo thực tế hai thông số này và ghi vào siêu dữ liệu trước mỗi phiên.

Bảo mật và xóa dữ liệu. Dữ liệu được mã hóa ngay tại thiết bị trước khi ghi xuống bộ nhớ. Đường truyền được mã hóa có xác thực hai chiều, và khóa tại cơ sở dữ liệu trung tâm nằm trong thiết bị quản lý khóa phần cứng chuyên dụng. Quyền truy cập được phân theo vai trò, không cá nhân nào một mình truy cập được đủ dữ liệu để nhận diện một người. Mọi thao tác được ghi vào nhật ký kiểm toán bất biến, kể cả quản trị viên hệ thống cũng không sửa hay xóa được. Bản ghi âm gốc không bao giờ được sửa. Muốn chỉnh siêu dữ liệu phải lập bản ghi đính chính riêng. Dữ liệu được xóa khi hết thời hạn lưu trữ, theo yêu cầu của chủ thể dữ liệu hoặc theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Việc xóa phải bao trùm mọi bản sao, kể cả bản sao lưu dự phòng, tối thiểu ở mức “Purge” của NIST SP 800-88 Rev.2. Mọi lần chuyển giao phải có hồ sơ chuỗi lưu giữ, và dữ liệu thiếu hồ sơ này bị từ chối.

Mống mắt: QCVN 17:2026/BCA

Quy chuẩn mống mắt chủ yếu là tiêu chuẩn thiết bị và định dạng ảnh.

Thiết bị thu nhận: dùng ánh sáng hồng ngoại bước sóng 700–900 nm và đạt chuẩn an toàn cho mắt IEC 62471, IEC 60825-1. Độ phân giải camera từ 18 pixel/mm, ảnh tối thiểu 640 × 480 pixel, chất lượng ảnh theo ISO/IEC 29794-6. Thiết bị phải thu được đồng thời cả hai mắt, di động được, đạt chuẩn chống bụi nước IP64 và mã hóa AES-256. Thiết bị phải tương thích Windows 10, Ubuntu 20.04 hoặc Android 10 trở lên và hoạt động trong khoảng 0–50 °C.
Điều kiện chụp: nhìn thấy ít nhất 70% mống mắt, đầu giữ thẳng trong phạm vi ±10°, đường kính đồng tử bằng 20–70% đường kính mống mắt. Người được chụp phải tháo kính, kể cả kính áp tròng.
Lưu trữ: ảnh dạng PNG hoặc JPEG2000 theo các định dạng của ISO/IEC 19794-6. Để lưu trên chip, quy chuẩn chọn ảnh đã khoanh vùng và che phủ, nén JPEG2000, dung lượng 2–6 kB, phù hợp đối sánh 1:1. Để lưu trên hệ thống, chọn cùng định dạng ở mức 20–50 kB, phục vụ đối sánh với toàn bộ cơ sở dữ liệu.
Quản lý khóa: dữ liệu mống mắt phải được mã hóa, có cơ chế quản lý vòng đời khóa phù hợp ISO/IEC 27001:2022 và Luật An ninh mạng.

Ai chịu tác động

Người dân: trước mắt chưa có gì thay đổi khi đi làm căn cước. Hai quy chuẩn quy định thu nhận như thế nào, không quy định ai phải cung cấp hay khi nào. Dự thảo quy chuẩn giọng nói công bố tháng 10/2025 từng đề xuất lấy mẫu lần đầu từ đủ 6 tuổi và cập nhật theo các mốc tuổi sau đó. Bản QCVN chính thức không quy định độ tuổi.
Doanh nghiệp thiết bị và phần mềm sinh trắc học có khoảng sáu tháng để điều chỉnh sản phẩm theo thông số mới. Riêng phần mềm thu nhận giọng nói phải hoàn tất công bố hợp quy. Thiết bị còn phải qua kiểm tra an ninh, an toàn thông tin của cơ quan có thẩm quyền trước khi sử dụng.
Đơn vị tích hợp hệ thống và xử lý dữ liệu trong các dự án căn cước phải đáp ứng yêu cầu về nhật ký kiểm toán, phân tách quyền, chuỗi lưu giữ và xóa an toàn.

Những điểm còn bỏ ngỏ

Thủ tục thu nhận. Thực hiện Nghị quyết 22/2026/NQ-CP, Quyết định 2709/QĐ-BCA ngày 15/5/2026 đã bãi bỏ thủ tục thu thập, cập nhật sinh trắc học ADN và giọng nói tại cấp bộ và cấp tỉnh. Bộ Công an cho biết việc này không chấm dứt việc thu thập dữ liệu sinh trắc học khi pháp luật có quy định, và việc tiếp nhận hồ sơ được chuyển về Công an cấp xã. Cụ thể giọng nói sẽ được thu ở đâu, bằng cách nào theo QCVN mới vẫn chưa rõ, nhất là khi quy chuẩn yêu cầu phòng cách âm.
Phạm vi ngoài căn cước. Cả hai văn bản chỉ áp dụng cho dữ liệu phục vụ Cơ sở dữ liệu căn cước. Ngân hàng, công ty fintech dùng giọng nói hay mống mắt cho eKYC riêng không bị ràng buộc trực tiếp, nhưng nhiều khả năng sẽ lấy các thông số này làm chuẩn tham chiếu.
Bộ dữ liệu thử nghiệm. Bộ dữ liệu chuẩn để kiểm tra phần mềm giọng nói do “cơ quan có thẩm quyền ban hành” nhưng hiện chưa được công bố.

Nguồn

Bài viết mang tính thông tin, không phải tư vấn pháp lý.