Thí điểm làm dịch vụ công tại bưu điện ở Hà Nội, Huế, Gia Lai: nhân viên bưu chính tiếp nhận, số hóa hồ sơ, trả kết quả

Mấy năm qua, thủ tục hành chính đã dần chuyển lên Cổng Dịch vụ công quốc gia và ứng dụng VNeID. Nhưng vẫn còn nhiều người khó tiếp cận hai kênh này: người cao tuổi, người khuyết tật, người không quen dùng điện thoại thông minh, người dân ở xã xa Trung tâm Phục vụ hành chính công. Một quyết định mới của Thủ tướng thử nghiệm cách làm rất thực tế: biến bưu cục gần nhà thành nơi tiếp nhận hồ sơ.

Văn bản

Số hiệu: Quyết định 1969/QĐ-TTg
Cơ quan ban hành: Thủ tướng Chính phủ; Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà ký thay, theo đề nghị của Bộ trưởng Bộ Tư pháp
Ngày ký và hiệu lực: 13/10/2026 (Điều 2: có hiệu lực kể từ ngày ký)
Nội dung: phê duyệt “Đề án thí điểm triển khai dịch vụ công qua mạng bưu chính công cộng tại thành phố Hà Nội, thành phố Huế và tỉnh Gia Lai”
Căn cứ: Luật Bưu chính năm 2010, Nghị định 47/2011/NĐ-CP, Nghị định 118/2025/NĐ-CP về cơ chế một cửa, một cửa liên thông (được sửa đổi bởi Nghị định 367/2025/NĐ-CP và Nghị định 309/2026/NĐ-CP)

Đây là quyết định phê duyệt đề án, chưa phải văn bản đặt ra quy tắc ràng buộc trực tiếp người dân. Khung pháp lý cho việc thí điểm sẽ nằm trong một Nghị quyết của Chính phủ, do Bộ Tư pháp chủ trì soạn thảo theo trình tự, thủ tục rút gọn và trình trước ngày 30/01/2027.

Đề án làm gì

Quyết định đặt ra mô hình “Điểm cung cấp dịch vụ công qua mạng bưu chính công cộng” (gọi tắt là Điểm): một điểm phục vụ thuộc mạng bưu chính công cộng, nằm ngoài Trung tâm Phục vụ hành chính công, chỉ làm những công đoạn được cơ quan có thẩm quyền giao.

Mô hình có hai tầng:

Toàn bộ các Điểm tham gia hướng dẫn, hỗ trợ người dân, doanh nghiệp dùng dịch vụ số, dịch vụ công trực tuyến; đăng ký, kích hoạt tài khoản VNeID; tra cứu tình trạng hồ sơ và thanh toán trực tuyến phí, lệ phí với mọi thủ tục đủ điều kiện.
Tối thiểu 10% tổng số điểm bưu chính trên địa bàn mỗi địa phương được giao thêm việc: nhân viên Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam tiếp nhận, số hóa hồ sơ và trả kết quả giải quyết thủ tục hành chính. Nhân viên bưu chính cũng có thể làm các công đoạn này ngay tại Trung tâm Phục vụ hành chính công.

Mục tiêu là đưa tối thiểu 20% số thủ tục hành chính thuộc phạm vi tiếp nhận của các Trung tâm ở mỗi địa phương sang kênh bưu chính. Đề án ưu tiên thủ tục thiết yếu, phát sinh nhiều, hồ sơ đơn giản, rủi ro thấp và làm được trên môi trường số. Người dân tùy chọn nhận kết quả tại Điểm, nhận tại nhà qua dịch vụ bưu chính công ích hoặc nhận kết quả điện tử.

Điểm được ưu tiên đặt ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, nơi xa Trung tâm Phục vụ hành chính công; khu công nghiệp và đô thị có nhu cầu giao dịch lớn cũng được xem xét.

Những việc nhân viên bưu chính không được làm

Quyết định liệt kê rõ các việc bị cấm. Nhân viên bưu chính không được:

giải quyết thủ tục hành chính; thẩm định, xác minh, phê duyệt, ban hành kết quả;
quyết định tính hợp lệ, từ chối giải quyết hoặc thay đổi nội dung, quy trình, thời hạn ngoài phạm vi được giao;
yêu cầu người dân cung cấp, tiết lộ hoặc lưu giữ mật khẩu, mã xác thực, khóa bí mật, phương tiện xác thực điện tử; dùng thông tin hay phương tiện xác thực của người dân để giao dịch thay;
truy cập, khai thác, sao chép, lưu giữ, chuyển giao hoặc sử dụng dữ liệu ngoài phạm vi được phân quyền;
thu các khoản ngoài quy định, ép người dân dùng dịch vụ khác.

Về dữ liệu, Bưu điện Việt Nam không được thiết lập cơ sở dữ liệu hồ sơ thủ tục hành chính riêng. Việc trao đổi dữ liệu chỉ đi qua hệ thống được phép hoặc giao diện kết nối chính thức; không lưu hồ sơ, dữ liệu cá nhân trên thiết bị, hệ thống riêng của doanh nghiệp, trừ khi pháp luật chuyên ngành cho phép. Thủ tục có tài liệu chứa bí mật nhà nước, hoặc cần xác minh thực tế mà Điểm không đáp ứng được, không đưa vào thí điểm.

Phân công trách nhiệm

Bộ Tư pháp: chủ trì, theo dõi, đánh giá đề án và soạn thảo Nghị quyết của Chính phủ.
Bộ Công an: vận hành Cổng Dịch vụ công quốc gia, hệ thống định danh và xác thực điện tử, Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư phục vụ thí điểm; hướng dẫn kết nối, quản lý tài khoản, phân quyền, kiểm soát truy cập, lưu vết; kiểm tra an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Bộ Khoa học và Công nghệ: hướng dẫn Bưu điện Việt Nam áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn về hạ tầng số, nền tảng số, chất lượng dịch vụ số, chia sẻ dữ liệu; đánh giá khả năng đáp ứng của mạng bưu chính để nhân rộng.
UBND Hà Nội, Huế, Gia Lai: chọn Điểm và danh mục thủ tục, công khai trước khi Điểm hoạt động; cấp, thu hồi tài khoản cho nhân viên bưu chính; có quyền tạm dừng hoặc chấm dứt việc tham gia của từng Điểm.
Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam: bảo đảm địa điểm, nhân sự; chịu trách nhiệm nếu xảy ra sai sót nghiệp vụ, thất lạc hồ sơ, lộ lọt thông tin do lỗi của doanh nghiệp hoặc người lao động.

Lộ trình

Chuẩn bị: từ 13/10/2026, ba địa phương phối hợp với Bưu điện Việt Nam dự kiến chọn Điểm và danh mục thủ tục.
Khung pháp lý: trình Chính phủ Nghị quyết về thí điểm trước 30/01/2027.
Thí điểm: 12 tháng kể từ ngày Nghị quyết của Chính phủ có hiệu lực.
Tổng kết, đánh giá: dự kiến quý I/2028, sau đó đề xuất tiếp tục, điều chỉnh, nhân rộng toàn quốc hoặc kết thúc mô hình.

Ý nghĩa thực tế

Với người dân ở ba địa phương, thay đổi lớn nhất là quãng đường. Một người ở xã vùng sâu của Gia Lai có thể ra bưu điện để kích hoạt VNeID, nộp một hồ sơ đơn giản và nộp lệ phí, không phải lên Trung tâm. Vì nhân viên bưu chính không được hỏi mật khẩu hay mã OTP, người dân cần tự nhập, hoặc đi cùng người thân biết thao tác.

Với doanh nghiệp, các thủ tục đơn giản, phát sinh nhiều có thể được tiếp nhận ở nhiều điểm hơn. Điều cần theo dõi là danh mục thủ tục mà từng Điểm công bố.

Với Bưu điện Việt Nam, đây là phép thử xem một doanh nghiệp bưu chính nhà nước có vận hành được một “quầy tiếp nhận” chịu quản lý chặt, có lưu vết theo từng tài khoản và chịu trách nhiệm về dữ liệu cá nhân hay không. Về chi phí, quyết định chỉ nêu nguồn ngân sách địa phương và nguồn hợp pháp khác, đồng thời cấm thu ngoài quy định.

Những điểm còn bỏ ngỏ

Thủ tục nào được làm tại bưu điện? Mỗi địa phương tự quyết và công khai danh mục; hiện chưa nơi nào công bố.
Cơ chế chi trả ra sao? Địa phương dùng ngân sách, có thể ký hợp đồng, đặt hàng với Bưu điện Việt Nam, nhưng cơ chế cụ thể chờ Nghị quyết của Chính phủ.
Ai chịu trách nhiệm khi lộ lọt dữ liệu? Bưu điện Việt Nam chịu trách nhiệm theo hợp đồng và pháp luật, Bộ Công an giám sát an ninh. Vai trò của từng bên (bên kiểm soát hay bên xử lý dữ liệu) theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 chưa được nói rõ.
Bước tiếp theo là gì? Đề án nêu sẽ đánh giá khả năng từng bước chuyển một số nhiệm vụ, dịch vụ hành chính công mà Nhà nước “không nhất thiết trực tiếp thực hiện” cho tổ chức, doanh nghiệp đủ điều kiện. Đây là câu hỏi chính sách lớn hơn nhiều so với ba địa phương thí điểm.

Nguồn

Bài viết mang tính thông tin, không phải tư vấn pháp lý.