Từ 05/12/2026, chuyên gia công nghệ chiến lược và nhân lực AI được miễn giấy phép lao động

Chỉ sau mười bốn tháng, quy định về lao động nước ngoài lại được thay mới. Ngày 20/10/2026, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà ký Nghị định 393/2026/NĐ-CP quy định về người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam, theo đề nghị của Bộ trưởng Bộ Nội vụ. Nghị định gồm 5 chương, 37 điều và có hiệu lực từ ngày 05/12/2026. Từ ngày đó, Nghị định 219/2025/NĐ-CP ngày 07/8/2025 hết hiệu lực. Hai nội dung về giấy phép lao động trong Nghị quyết 24/2026/NQ-CP về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính cũng hết hiệu lực.

Phần thủ tục cơ bản không đổi. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh vẫn là cơ quan cấp phép. Cấp mới giấy phép lao động vẫn mất 10 ngày làm việc, cấp giấy xác nhận không thuộc diện cấp giấy phép lao động vẫn mất 05 ngày làm việc. Thay đổi lớn nằm ở phạm vi những người phải xin phép, và nhìn chung có lợi cho nhân lực công nghệ.

Hai diện miễn mới dành cho nhân lực công nghệ

Điều 8 liệt kê 18 trường hợp người lao động nước ngoài không thuộc diện cấp giấy phép lao động. Hai trường hợp sau đây là mới:

Khoản 17: chuyên gia làm việc trong lĩnh vực thuộc Danh mục công nghệ chiến lược và Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, cùng thân nhân của họ. Danh mục hiện hành ban hành theo Quyết định 21/2026/QĐ-TTg ngày 30/4/2026, gồm 10 nhóm công nghệ chiến lược, trong đó có đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị. Hồ sơ cần văn bằng tốt nghiệp đại học trở lên ở chuyên ngành, ngành thuộc danh mục. Vợ, chồng, con phải kèm giấy tờ chứng minh quan hệ.
Khoản 18: người lao động nước ngoài được thu hút theo Chương trình quốc gia phát triển nhân lực trí tuệ nhân tạo. Chương trình được phê duyệt tại Quyết định 1528/QĐ-TTg ngày 11/8/2026, với mục tiêu đến năm 2030 đào tạo, bồi dưỡng ít nhất 10.000 nhân lực trình độ cao về AI. Hồ sơ cần giấy tờ chứng minh người lao động được thu hút theo chương trình này.

Cần lưu ý: không thuộc diện cấp giấy phép không có nghĩa là không phải làm thủ tục. Đa số trường hợp vẫn phải xin giấy xác nhận không thuộc diện cấp giấy phép lao động, thời hạn tối đa 02 năm. Một số trường hợp chỉ cần thông báo cho cơ quan có thẩm quyền trước ít nhất 03 ngày làm việc trước khi bắt đầu làm việc.

Những diện miễn khác được sửa

Diện được bộ, ngành, tỉnh xác nhận (khoản 15). Nghị định 219/2025 chỉ cho xác nhận trong các lĩnh vực tài chính, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia và các lĩnh vực ưu tiên. Quy định mới bỏ danh sách lĩnh vực này. Thay vào đó, Điều 37 yêu cầu cơ quan xác nhận bảo đảm người lao động phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và đáp ứng điều kiện chuyên gia mới.
Giáo dục (khoản 14). Trước đây phải có xác nhận của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Nay nghị định liệt kê thẳng các trường hợp, trong đó có người có trình độ thạc sĩ trở lên trong các lĩnh vực STEM, khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, tài chính, kinh tế, quản trị kinh doanh tham gia giảng dạy, nghiên cứu tại cơ sở giáo dục. Ngoài ra còn có người có trình độ tiến sĩ, người có chức danh giáo sư, phó giáo sư tại cơ sở giáo dục nghề nghiệp và đại học.
Làm việc ngắn hạn (điểm a khoản 13). Ngắn hạn nay là tổng thời gian cộng dồn không quá 90 ngày trong một năm dương lịch, làm cho một hoặc nhiều người sử dụng lao động Việt Nam. Nếu phát sinh quan hệ thuê mướn, trả lương thì phải xin giấy phép lao động theo hình thức hợp đồng lao động.
Di chuyển nội bộ doanh nghiệp (điểm b khoản 13). Giấy xác nhận được cấp tối đa 03 năm, thay vì 02 năm. Tuy nhiên, định nghĩa mới chỉ còn nhà quản lý, giám đốc điều hành và chuyên gia. Lao động kỹ thuật đã được cấp giấy theo Nghị định 219/2025 được dùng đến hết hạn, sau đó chỉ được cấp lại, gia hạn nếu đáp ứng điều kiện chuyên gia.

Điều kiện “chuyên gia” được nới rộng

Điều 4 định nghĩa chuyên gia. Định nghĩa này quan trọng vì phần lớn giấy phép lao động được cấp dựa vào nó. Theo Nghị định 219/2025, chuyên gia phải có bằng đại học và 02 năm kinh nghiệm, hoặc bằng đại học và 01 năm kinh nghiệm nếu làm trong lĩnh vực tài chính, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Nghị định 393/2026 đưa ra sáu cách để được công nhận là chuyên gia:

bằng đại học trở lên và 02 năm kinh nghiệm phù hợp (giữ nguyên);
bằng đại học trở lên trong chuyên ngành thuộc Danh mục công nghệ chiến lược, hoặc theo thỏa thuận hợp tác của Chính phủ, không yêu cầu kinh nghiệm;
bằng đại học loại giỏi trở lên ngành khoa học công nghệ của trường thuộc top 500 thế giới theo bảng xếp hạng QS, Times Higher Education, Shanghai Ranking, U.S. News & World Report công bố trong 03 năm gần nhất (hoặc theo bảng xếp hạng do Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố), kèm 01 năm kinh nghiệm;
chuyên gia văn hóa, nghệ thuật, thể thao theo Phụ lục II;
chuyên gia giảng dạy, nghiên cứu khoa học, trao đổi học thuật theo quy định về giáo dục;
05 năm kinh nghiệm phù hợp, không yêu cầu bằng cấp.

Với giám đốc điều hành trực tiếp phụ trách một lĩnh vực, yêu cầu kinh nghiệm giảm từ 03 năm xuống 02 năm.

Bớt giấy tờ, gia hạn nhanh hơn

Lý lịch tư pháp tra trên cơ sở dữ liệu (Điều 7). Khi nộp hồ sơ trực tuyến, doanh nghiệp không phải nộp Phiếu lý lịch tư pháp nếu cơ quan cấp phép tự khai thác được thông tin từ cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp. Thời hạn giải quyết tính từ khi nhận được kết quả khai thác. Bộ Công an sẽ hướng dẫn cách thực hiện.
Nộp trực tuyến ở mọi thủ tục. Mọi thủ tục cấp, cấp lại, gia hạn đều ghi rõ có thể nộp trực tuyến tại Cổng Dịch vụ công quốc gia, bên cạnh Trung tâm Phục vụ hành chính công.
Gia hạn. Gia hạn giấy phép lao động được giải quyết trong 05 ngày làm việc thay vì 10. Hồ sơ được nộp sớm nhất 90 ngày và muộn nhất 10 ngày làm việc trước khi hết hạn. Quy định cũ là từ 45 ngày đến 10 ngày.
Cơ sở dữ liệu thống nhất. Bộ Nội vụ phải xây dựng cơ sở dữ liệu người lao động nước ngoài thống nhất từ trung ương đến địa phương và kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về xuất nhập cảnh.

Ai chịu tác động, cần làm gì

Doanh nghiệp công nghệ, trung tâm R&D, trường đại học tuyển chuyên gia AI, bán dẫn, blockchain sẽ rút ngắn được thời gian. Nhiều trường hợp không còn phải giải trình nhu cầu sử dụng lao động và làm đủ bộ hồ sơ giấy phép, chỉ cần đi đường giấy xác nhận 05 ngày làm việc. Người nước ngoài chưa có bằng đại học nhưng có 05 năm kinh nghiệm, hoặc mới tốt nghiệp loại giỏi từ trường hàng đầu, có thêm con đường mà trước đây không có. Gia đình chuyên gia công nghệ chiến lược được đi làm mà không cần giấy phép riêng.

Quy định chuyển tiếp: giấy phép và giấy xác nhận đã cấp theo Nghị định 219/2025 hoặc Nghị định 70/2023 tiếp tục được dùng đến khi hết hạn. Hồ sơ nộp trước ngày 05/12/2026 được giải quyết theo Nghị định 219/2025. Hồ sơ gia hạn đã nộp theo Nghị quyết 24/2026/NQ-CP tiếp tục được giải quyết theo Nghị quyết đó.

Những điểm còn bỏ ngỏ

Nghị định chưa nói rõ thế nào là “làm việc trong lĩnh vực thuộc Danh mục công nghệ chiến lược”. Giấy tờ chứng minh chỉ là văn bằng thuộc ngành trong danh mục. Chưa rõ doanh nghiệp có phải chứng minh thêm rằng bản thân vị trí công việc thuộc lĩnh vực công nghệ chiến lược hay không.
Danh mục công nghệ chiến lược được rà soát định kỳ. Bộ Khoa học và Công nghệ đang rà soát danh mục theo Luật Công nghệ cao mới. Mỗi lần danh mục thay đổi, phạm vi người được miễn giấy phép cũng thay đổi theo.
Đến thời điểm viết bài, chưa có hướng dẫn về việc tra cứu lý lịch tư pháp trực tuyến, và cơ sở dữ liệu người lao động nước ngoài thống nhất cũng chưa được xây dựng.

Nguồn

Bài viết mang tính thông tin, không phải tư vấn pháp lý.