Huy động phần mềm, dữ liệu, chuyên gia an ninh mạng phục vụ Công an nhân dân: bỏ phương thức bắt buộc, bồi thường trong 06 tháng

Từ ngày 01/10/2026, việc Bộ Công an huy động công nghệ, dữ liệu và con người từ bên ngoài lực lượng thực hiện theo một khung pháp lý mới. Nghị định 304/2026/NĐ-CP về huy động tiềm lực khoa học và công nghệ, kỹ thuật phục vụ hoạt động của Công an nhân dân do Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc ký thay mặt Chính phủ ngày 03/8/2026, theo đề nghị của Bộ trưởng Bộ Công an. Nghị định gồm 5 chương, 16 điều và quy định chi tiết khoản 2 Điều 33 Luật Công an nhân dân số 37/2018/QH14 (được sửa đổi, bổ sung nhiều lần, gần nhất bởi Luật số 86/2025/QH15). Văn bản còn căn cứ Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo số 93/2025/QH15.

Nghị định mới bãi bỏ Nghị định 169/2007/NĐ-CP ngày 19/11/2007, văn bản đã điều chỉnh lĩnh vực này gần 19 năm. Nghị định cũ ra đời khi chưa có điện toán đám mây, chưa có pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân và chưa có khái niệm “nhân sự an ninh mạng”. Văn bản thay thế ngắn hơn, và các định nghĩa được viết cho một nền kinh tế mà phần mềm giữ vai trò trung tâm.

Những gì có thể được huy động

Điều 3 định nghĩa tiềm lực khoa học và công nghệ, kỹ thuật gồm: công nghệ; kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ; cơ sở vật chất, kỹ thuật; thông tin, cơ sở dữ liệu, tư liệu về khoa học và công nghệ, kỹ thuật; và nhân sự khoa học và công nghệ, kỹ thuật. Điều 6 chia đối tượng được huy động thành bốn nhóm:

Công nghệ và tài sản trí tuệ: công nghệ tiên tiến, công nghệ cao, công nghệ chiến lược, công nghệ lõi, công nghệ mới, công nghệ sạch; quyền sử dụng kết quả nghiên cứu, chương trình máy tính, cơ sở dữ liệu, bí mật kinh doanh và các tài sản trí tuệ khác được bảo hộ.
Cơ sở vật chất: hạ tầng nghiên cứu và phát triển, phòng thí nghiệm, trạm thử nghiệm, trạm quan trắc, phương tiện, thiết bị kỹ thuật thiết yếu, đặc chủng, kèm nhân sự vận hành, phục vụ cơ sở đào tạo, huấn luyện và nghiên cứu của Công an nhân dân.
Thông tin: hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về khoa học và công nghệ, kỹ thuật cùng nhân sự vận hành. Nhóm này nêu rõ nhân sự công nghệ thông tin, an ninh mạng, chuyển đổi số.
Con người: Tổng công trình sư, Kiến trúc sư trưởng về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; chuyên gia, nhà khoa học, nhân tài trong và ngoài nước; nhà giáo trong lĩnh vực này; nhân sự quản lý khoa học, công nghệ.

Nghị định 169/2007 chỉ liệt kê máy móc, thiết bị và “hệ thống thông tin truyền thông”, tổ chức khoa học và công nghệ, cá nhân hoạt động khoa học và công nghệ, cùng thành tựu nghiên cứu. Phần mềm, cơ sở dữ liệu, bí mật kinh doanh và nhân sự an ninh mạng lần đầu được gọi đích danh.

Điểm mới so với Nghị định 169/2007

Nghị định này không còn phương thức huy động “bắt buộc”. Điều 5 Nghị định 169/2007 có ba phương thức, đứng đầu là huy động bắt buộc trong trường hợp cấp bách hoặc khi có nguy cơ đe dọa an ninh quốc gia. Điều 21 của văn bản này còn cho phép Thủ tướng trưng mua, trưng dụng hệ thống, thiết bị và trưng tập chuyên gia; quyết định có hiệu lực ngay và người không tự giác thi hành sẽ bị cưỡng chế. Điều 5 Nghị định 304 chỉ còn tự nguyện, thỏa thuận với Bộ Công an và quyết định của Thủ tướng. Phương thức thứ ba chỉ áp dụng với tài sản công do cơ quan, tổ chức được giao quản lý, và chỉ dùng khi không thể huy động theo hai cách đầu. Các trường hợp khẩn cấp, chống khủng bố, trưng mua, trưng dụng và bắt buộc chuyển giao quyền sử dụng tài sản trí tuệ được Điều 1 khoản 2 loại khỏi phạm vi điều chỉnh. Những trường hợp đó vẫn được điều chỉnh bởi pháp luật chuyên ngành, chứ không biến mất khỏi hệ thống pháp luật.

Một kế hoạch hằng năm do Thủ tướng phê duyệt. Bộ Công an phối hợp với các bộ, ngành, địa phương xây dựng kế hoạch hằng năm. Kế hoạch nêu mục tiêu, danh mục đối tượng, thời gian, địa điểm, kinh phí và trách nhiệm (Điều 7), rồi trình Thủ tướng phê duyệt (Điều 8). Nghị định cũ có cả kế hoạch 5 năm lẫn hằng năm và cho phép lập bổ sung khi đột xuất. Từng nhiệm vụ cụ thể do Bộ trưởng Bộ Công an phê duyệt và phải được thông báo cho các bên trong 03 ngày làm việc kể từ ngày ban hành (Điều 10). Theo Nghị định 169/2007, quyết định huy động phải đến tay người thi hành chậm nhất 30 ngày trước ngày huy động. Văn bản mới không có quy định thời gian báo trước tương đương.

Cung cấp dữ liệu qua nền tảng trực tuyến. Theo điểm a khoản 2 Điều 9, cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp, chia sẻ dữ liệu hoặc báo cáo về tiềm lực của mình “thông qua nền tảng trực tuyến hoặc trực tiếp”, theo kế hoạch đã được phê duyệt và thông báo của Bộ Công an. Bộ Công an có trách nhiệm quản lý, lưu trữ các báo cáo này bảo đảm bảo mật thông tin, bí mật kinh doanh, bí quyết kỹ thuật, bí quyết công nghệ và dữ liệu cá nhân (điểm c khoản 1 Điều 9).

Đánh giá rủi ro trước khi tiếp nhận đối tượng có yếu tố nước ngoài. Đối tượng được huy động có yếu tố nước ngoài phải được Bộ Công an đánh giá rủi ro an ninh, an toàn trước khi tiếp nhận (điểm a khoản 1 Điều 11). Việc giao nhận và hoàn trả công nghệ, cơ sở vật chất, hệ thống thông tin được lập biên bản ghi rõ giá trị, tình trạng. Việc huy động nhân sự vận hành và chuyên gia thực hiện theo hợp đồng.

Thời hạn bồi thường được quy định cụ thể. Theo Điều 14, tài sản bị mất được bồi thường bằng giá trị ghi trong biên bản giao nhận. Tài sản bị hư hỏng được bồi thường theo chi phí sửa chữa tính theo giá thị trường, kể cả chi phí thuê tài sản thay thế trong thời gian sửa. Các thiệt hại khác được bồi thường theo chi phí khôi phục dữ liệu, phục hồi hệ thống, khắc phục sự cố, một nhóm rõ ràng hướng tới tài sản CNTT. Thu nhập bị thiệt hại cũng được bồi thường, tính từ ngày lập biên bản giao nhận đến ngày lập biên bản hoàn trả. Bộ Công an phải giải quyết xong yêu cầu bồi thường trong 06 tháng kể từ ngày nhận văn bản yêu cầu, và Nhà nước bảo đảm ngân sách chi trả. Với công nghệ và tài sản trí tuệ, Bộ Công an trả chi phí sử dụng theo thỏa thuận. Nếu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hoặc làm lộ bí quyết, việc bồi thường theo pháp luật dân sự và Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Chế độ cho người được huy động. Cán bộ, công chức, viên chức được huy động giữ nguyên tiền lương, tiền thưởng. Ngoài ra, họ được hưởng chi phí hỗ trợ theo hợp đồng với Bộ Công an, tối đa bằng tiền lương đang hưởng (khoản 1 Điều 13). Người không hưởng lương từ ngân sách được trả thù lao theo hợp đồng, tương xứng với nhiệm vụ và mặt bằng tiền lương trên thị trường lao động. Làm thêm giờ, ngày nghỉ, ngày lễ được hưởng chế độ theo pháp luật lao động. Người bị bệnh tật, thương tật, hy sinh khi thực hiện nhiệm vụ được hưởng chế độ bảo hiểm và có thể được xem xét công nhận thương binh, liệt sĩ.

Ai chịu tác động

Nghị định áp dụng với cơ quan, tổ chức, công dân Việt Nam, và với người không có quốc tịch Việt Nam, tổ chức nước ngoài, tổ chức quốc tế cư trú, hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam (Điều 2). Trên thực tế, các nhóm chịu tác động rõ nhất gồm:

Doanh nghiệp phần mềm, AI, dữ liệu: chương trình, cơ sở dữ liệu, mô hình của họ nay nằm rõ trong danh mục có thể được đề nghị huy động theo thỏa thuận.
Trường đại học, phòng thí nghiệm, trung tâm thử nghiệm, nhất là khu vực công: cơ sở vật chất ở đây là tài sản công nên có thể bị huy động bằng quyết định của Thủ tướng nếu thỏa thuận không thành.
Doanh nghiệp an ninh mạng và kỹ sư của họ, những người được nêu đích danh trong nhóm nhân sự có thể được huy động.
Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, vì đối tượng có yếu tố nước ngoài phải qua đánh giá rủi ro trước khi được tiếp nhận.

Hàm ý thực tiễn

Với doanh nghiệp tư nhân, điểm quan trọng nhất là trong nghị định này, con đường cưỡng chế chỉ áp dụng với tài sản công. Theo Nghị định 304, Bộ Công an chỉ có thể huy động tài sản của doanh nghiệp tư nhân khi doanh nghiệp tự nguyện hoặc hai bên thỏa thuận. Vì vậy, hợp đồng là công cụ bảo vệ chính. Doanh nghiệp được đề nghị huy động nên chốt rõ phạm vi, thời hạn, chi phí sử dụng phần mềm hoặc tài sản trí tuệ, quyền sở hữu và quyền thương mại hóa kết quả phát sinh (điểm đ khoản 1 Điều 12 dẫn chiếu pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo), nghĩa vụ bảo mật, cùng việc hoàn trả hoặc xóa dữ liệu khi kết thúc. Doanh nghiệp cũng nên chuẩn bị sẵn hồ sơ giá trị tài sản, vì biên bản giao nhận là căn cứ để tính bồi thường.

Dù vậy, các nghĩa vụ ở khoản 2 Điều 12 vẫn có giá trị ràng buộc: giúp đỡ, tạo điều kiện cho Bộ Công an thực hiện kế hoạch, nhiệm vụ huy động; chấp hành quyết định của Thủ tướng; và tuân thủ pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước. Khoản 4 Điều 4 cũng nhắc rằng bên được huy động phải tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Doanh nghiệp chia sẻ cơ sở dữ liệu cho cơ quan công an vẫn là bên kiểm soát dữ liệu và vẫn có nghĩa vụ của mình.

Những điểm còn bỏ ngỏ

Chưa có văn bản hướng dẫn. Bộ trưởng Bộ Công an còn phải quy định việc lập dự toán và quyết toán kinh phí (khoản 2 Điều 7), trình tự giao nhận và hoàn trả (khoản 4 Điều 11), và thủ tục yêu cầu bồi thường (khoản 6 Điều 14). Khi các thông tư này chưa ban hành, nền tảng trực tuyến và biểu mẫu báo cáo vẫn chưa được xác định.
Không còn điều khoản về hành vi bị nghiêm cấm. Điều 11 Nghị định 169/2007 cấm lạm dụng việc huy động, che giấu, tẩu tán tài sản và tiết lộ bí mật. Văn bản mới không có điều tương tự và cũng không quy định chế tài khi không hợp tác.
Thông báo trong 03 ngày làm việc thay cho thời gian báo trước 30 ngày. Hiện chưa rõ bên được huy động sẽ được báo trước bao lâu trước khi nhiệm vụ bắt đầu.
Chưa định nghĩa “yếu tố nước ngoài”. Khái niệm này có thể áp dụng cho doanh nghiệp có chủ sở hữu nước ngoài, thiết bị nhập khẩu, phần mềm do nước ngoài cấp phép, hoặc cả ba.
Quan hệ với pháp luật về dữ liệu. Ngoài lời nhắc chung ở Điều 4, nghị định không nói việc chuyển giao cơ sở dữ liệu theo hình thức tự nguyện hoặc thỏa thuận cần đáp ứng yêu cầu về sự đồng ý và giới hạn mục đích xử lý dữ liệu cá nhân như thế nào.

Nguồn

Bài viết mang tính thông tin, không phải tư vấn pháp lý.