Gần mười năm qua, nhắc đến “đô thị thông minh” ở Việt Nam, người ta thường nghĩ ngay tới Trung tâm điều hành thông minh (IOC): một phòng điều hành với màn hình lớn ghép từ camera giao thông, thường do một nhà thầu dựng và vận hành khá tách biệt với các hệ thống khác. Khung chính sách mới muốn đi theo hướng khác. Ngày 5/11/2026, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc ký Quyết định 2116/QĐ-TTg phê duyệt Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2035. Thông điệp chính: đô thị thông minh được đánh giá qua dữ liệu và những vấn đề đô thị giải quyết được, chứ không phải qua công nghệ mua về.
Văn bản
- Số hiệu: Quyết định 2116/QĐ-TTg
- Cơ quan ban hành: Thủ tướng Chính phủ, do Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc ký
- Ngày ký: 5/11/2026
- Đưa tin: Báo Chính phủ; Báo Đấu thầu và Tạp chí Thị trường Tài chính Tiền tệ cùng đăng ngày 6/11/2026
- Phạm vi: giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2035
Đây là quyết định định hướng chính sách, không phải văn bản quy phạm pháp luật. Quyết định không có chế tài và không đặt thêm quyền hay nghĩa vụ mới cho doanh nghiệp. Tuy vậy, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phải thực hiện các chỉ tiêu trong đó. Vì phần lớn chi tiêu cho đô thị thông minh là mua sắm công, các chỉ tiêu này sẽ quyết định tiền được chi vào đâu. Các bài báo không nêu ngày hiệu lực riêng. Quyết định loại này thường có hiệu lực từ ngày ký, nhưng người viết chưa đối chiếu được bản ký số.
Trước đó thế nào
Khung chính sách trước đây là Quyết định 950/QĐ-TTg ngày 1/8/2018, phê duyệt Đề án phát triển đô thị thông minh bền vững Việt Nam giai đoạn 2018–2025 và định hướng đến năm 2030, thường gọi là “Đề án 950”. Tháng 8/2025, Bộ Xây dựng tổ chức tổng kết đề án. Khi đó, 37 tỉnh, thành phố đã ban hành đề án hoặc kế hoạch đô thị thông minh riêng. 45/63 địa phương (trước sáp nhập) đã vận hành IOC cấp tỉnh, chủ yếu để giám sát giao thông bằng camera. Tuy nhiên, chỉ 29 địa phương hoàn thiện nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu kết nối với hệ thống quốc gia, và chỉ 27 địa phương có cơ sở dữ liệu đô thị trên nền GIS. Nói cách khác, nhiều nơi đã có phòng điều hành nhưng chưa tới một nửa có dữ liệu dùng chung thực sự khai thác được. Định hướng mới nhắm thẳng vào khoảng trống này.
Chỉ tiêu đến năm 2030
Chỉ tiêu đến năm 2030 trong Quyết định 2116 có ba phần:
- Đề án: 100% thành phố xây dựng và thực hiện đề án phát triển đô thị thông minh, từng bước gắn chuyển đổi số với chuyển đổi xanh. Các tỉnh xây dựng đề án theo nhu cầu.
- Cơ sở dữ liệu dùng chung: 100% thành phố xây dựng cơ sở dữ liệu đô thị dùng chung theo kế hoạch. Ưu tiên chuẩn hóa, làm sạch dữ liệu nền về địa lý, đất đai, dân cư, quy hoạch và hạ tầng đô thị rồi mới kết nối, chia sẻ. Quyết định cũng thí điểm nền tảng quản lý tích hợp không gian đô thị dựa trên dữ liệu.
- GIS và bản sao số: 100% thành phố có cơ sở dữ liệu quy hoạch, hạ tầng và không gian đô thị trên nền GIS, được cập nhật và kết nối. Bản sao số sẽ được thí điểm để giải quyết những bài toán đô thị cụ thể.
Các tỉnh tự chọn đô thị thuộc tỉnh để tham gia, tùy nhu cầu, mức độ sẵn sàng và nguồn lực.
Đến năm 2035, các đô thị lớn và đô thị trung tâm cơ bản chuyển sang quản trị dựa trên dữ liệu. Mục tiêu là có một hệ sinh thái dữ liệu đô thị “liên thông, an toàn và được khai thác hiệu quả”, phục vụ dự báo, cảnh báo sớm, điều phối liên ngành và phục hồi nhanh sau sự cố. Đô thị cũng phải duy trì được hạ tầng và dịch vụ thiết yếu trong tình huống khẩn cấp, kể cả yêu cầu phòng thủ dân sự và quốc phòng, an ninh.
Thay đổi trong cách làm
Nhiều nguyên tắc trong quyết định cho thấy rõ bài học từ giai đoạn 2018–2025:
- Làm theo kết quả, không chạy theo công nghệ. Mỗi chương trình, dự án, bài toán phải nêu rõ số liệu nền, mục tiêu, đối tượng thụ hưởng, dữ liệu đầu vào, chỉ số kết quả đầu ra, chi phí vòng đời, cơ chế vận hành và người chịu trách nhiệm cập nhật dữ liệu. Văn bản ghi rõ: không đồng nhất đô thị thông minh với một công nghệ hay một hệ thống cụ thể.
- Bản sao số phải có quy tắc rõ ràng. GIS, BIM/CIM, mô hình 3D, AI, IoT và bản sao số được dùng tùy bài toán, mức độ sẵn sàng của dữ liệu và hiệu quả dự kiến. Mỗi bản sao số phải có phạm vi, kịch bản vận hành và trách nhiệm cập nhật dữ liệu rõ ràng.
- Tránh cát cứ dữ liệu. Thành phố khai thác dữ liệu chuyên ngành từ cơ quan quản lý dữ liệu nguồn, không sao chép thành kho trùng lặp. Việc kết nối phải theo Khung kiến trúc dữ liệu quốc gia và nền tảng chia sẻ, điều phối dữ liệu quốc gia, không tự lập cơ chế kết nối riêng.
- Mỗi loại đô thị một ưu tiên. Quyết định phân theo đặc thù: đô thị công nghiệp, logistics – cảng biển, du lịch, ven biển thích ứng biến đổi khí hậu, vùng sông nước, khu vực hiện hữu, khu phát triển mới và khu đô thị quy mô lớn. Khu mới phải tính giải pháp thông minh ngay từ khâu quy hoạch, thiết kế. Khu hiện hữu ưu tiên tháo gỡ các điểm nghẽn cấp thiết.
Quyết định nêu 9 nhóm nhiệm vụ, giải pháp:
- hoàn thiện thể chế, tiêu chuẩn và mô hình quản trị
- hoàn thiện dữ liệu đô thị và nền tảng số dùng chung
- quản lý quy hoạch đô thị thông minh
- phát triển hạ tầng số, hạ tầng kỹ thuật thông minh và thử nghiệm có kiểm soát
- phát triển khu đô thị, dịch vụ và tiện ích thông minh
- đổi mới điều hành đô thị
- giải quyết bài toán lớn, đổi mới sáng tạo và huy động nguồn lực
- giám sát, đánh giá và nhân rộng
- phát triển nguồn nhân lực và hợp tác quốc tế
Lộ trình
- 2026–2027: hoàn thiện hướng dẫn, kiến trúc tham chiếu, bộ chỉ số và số liệu nền, đồng thời vận hành Cổng thông tin đô thị thông minh quốc gia. Địa phương rà soát hệ thống hiện có và xác định bài toán ưu tiên. UBND cấp tỉnh phải cập nhật các đề án đô thị thông minh đã phê duyệt cho phù hợp với quyết định này.
- 2028–2029: chuẩn hóa, kết nối, chia sẻ dữ liệu theo lộ trình; triển khai và đánh giá các mô hình thí điểm; nâng cấp nền tảng điều hành đủ điều kiện; nhân rộng mô hình đã được kiểm chứng.
- Năm 2030: đánh giá cấp độ trưởng thành, kiểm đếm chỉ tiêu, công bố mô hình điển hình và đề xuất nhiệm vụ cho giai đoạn sau.
Ai chịu tác động
- Chính quyền tỉnh, thành phố: phải rà soát, chỉnh sửa đề án hiện có ngay trong giai đoạn 2026–2027. TP. Hồ Chí Minh đã phê duyệt đề án riêng cho giai đoạn 2026–2030 (Quyết định 4714/QĐ-UBND). Thành phố này và các địa phương đã có đề án nay phải điều chỉnh cho khớp với định hướng quốc gia.
- Doanh nghiệp CNTT, GIS, tích hợp hệ thống: hồ sơ mời thầu nhiều khả năng sẽ đòi chỉ số đầu ra đo được, chi phí vòng đời và khả năng tương thích với chuẩn dữ liệu quốc gia, chứ không chỉ thiết bị và màn hình điều hành. Quyết định khuyến khích hợp tác công tư, thuê dịch vụ, vốn xanh, đặt hàng và mua sắm theo kết quả. Những hình thức này có lợi cho doanh nghiệp vận hành được dịch vụ và chứng minh được hiệu quả, hơn là đơn vị chỉ bán phần cứng.
- Doanh nghiệp khởi nghiệp, viện nghiên cứu: quyết định đề ra việc tìm kiếm, thử nghiệm và nhân rộng giải pháp đổi mới sáng tạo cho các bài toán đô thị. Quyết định khuyến khích làm chủ nền tảng dữ liệu, AI, IoT, bản sao số, an ninh mạng và công nghệ lưỡng dụng.
- Người dân: chất lượng dịch vụ và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp là một thước đo thành công. Như vậy, người dân có thể kỳ vọng nhiều tiện ích dùng được thực sự hơn, chứ không chỉ thêm camera giám sát.
Những điểm còn bỏ ngỏ
- Kinh phí: quyết định đặt chỉ tiêu đến năm 2030, nhưng các bản tóm tắt đã công bố không nhắc đến nguồn ngân sách trung ương nào. Các đô thị nhỏ còn yếu về GIS sẽ phải trông vào ngân sách địa phương và các dự án PPP.
- Dữ liệu cá nhân: cơ sở dữ liệu đô thị dùng chung gộp dữ liệu dân cư, đất đai và camera sẽ phải tuân thủ Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và quy định về chia sẻ dữ liệu. Các bản tóm tắt chỉ nói “an toàn”, chưa nói rõ cách làm.
- Bộ chỉ số: nhiều điều phụ thuộc vào bộ chỉ số và kiến trúc tham chiếu sẽ ban hành trong giai đoạn 2026–2027. Khi chưa có các văn bản này, chỉ tiêu “100% thành phố” chưa có thước đo rõ ràng.
Nguồn
- Báo Đấu thầu, “Đến năm 2030, 100% thành phố xây dựng đề án phát triển đô thị thông minh” (6/11/2026, theo Báo Chính phủ): https://baodauthau.vn/den-nam-2030-100-thanh-pho-xay-dung-de-an-phat-trien-do-thi-thong-minh-post211987.html
- Tạp chí Thị trường Tài chính Tiền tệ, “Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035” (6/11/2026): https://thitruongtaichinhtiente.vn/dinh-huong-phat-trien-do-thi-thong-minh-quoc-gia-giai-doan-2026-2030-tam-nhin-den-nam-2035-86846.html
- Đại biểu Nhân dân, “Bộ Xây dựng tổng kết 7 năm triển khai Đề án phát triển đô thị thông minh” (13/8/2025): https://daibieunhandan.vn/bo-xay-dung-tong-ket-7-nam-trien-khai-de-an-phat-trien-do-thi-thong-minh-10383114.html
- LuatVietnam, Quyết định 4714/QĐ-UBND của TP. Hồ Chí Minh (2026): https://luatvietnam.vn/xay-dung/quyet-dinh-4714-qd-ubnd-tp-hcm-2026-duyet-de-an-phat-trien-do-thi-thong-minh-2026-2030-442326-d2.html
Bài viết mang tính thông tin, không phải tư vấn pháp lý.