Từ 1/1/2027, văn bản công chứng giấy được chuyển sang bản điện tử có giá trị như bản gốc

Đến nay, một hợp đồng mua bán đã công chứng ở Việt Nam chủ yếu tồn tại trên giấy. Người dân giữ bản gốc có đóng dấu, còn ai cần dùng thì xin bản sao. Nghị định 413/2026/NĐ-CP do Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu ký ngày 16/11/2026 (Văn phòng Chính phủ công bố ngày 17/11) thay đổi cách làm đó. Nghị định viết lại phần công chứng điện tử trong Nghị định 104/2025/NĐ-CP. Nghị định quy định cách chuyển một văn bản công chứng giấy thành văn bản điện tử có giá trị như bản gốc, và chuyển theo chiều ngược lại. Nghị định cũng đặt ra loạt nghĩa vụ kỹ thuật cụ thể cho các nền tảng công chứng điện tử.

Thông tin văn bản

  • Số hiệu: 413/2026/NĐ-CP, do Chính phủ ban hành. Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định 104/2025/NĐ-CP ngày 15/5/2025 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Công chứng.
  • Căn cứ: Luật Công chứng số 46/2024/QH15, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 04/2026/QH16. Luật sửa đổi này có hiệu lực từ 1/1/2027, và nghị định là văn bản hướng dẫn đi kèm.
  • Quy mô: 31 điều, phần lớn thay thế hoặc bổ sung điều của Nghị định 104.
  • Hiệu lực: từ 1/1/2027. Riêng Điều 4–7 (chuyển đổi Phòng công chứng thành Văn phòng công chứng) có hiệu lực ngay từ 16/11/2026, tức ngày ký.
  • Bãi bỏ: Mục 4 Chương II và Phụ lục IV Nghị định 121/2025/NĐ-CP về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực của Bộ Tư pháp hết hiệu lực từ cùng thời điểm.

Những thay đổi về công nghệ

1. Chuyển đổi giấy ↔ điện tử (Điều 47a mới). Đây là điểm đáng chú ý nhất. Văn bản công chứng được chuyển đổi hình thức giữa giấy và điện tử, nhưng chỉ theo yêu cầu của người tham gia giao dịch hoặc của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Việc chuyển đổi do công chứng viên của tổ chức đã công chứng thực hiện. Nếu hồ sơ đã được chuyển giao cho tổ chức khác lưu trữ thì tổ chức đang lưu trữ thực hiện. Với công chứng điện tử trực tuyến, việc chuyển đổi do tổ chức có trách nhiệm lưu trữ hồ sơ thực hiện.

  • Giấy → điện tử: nội dung phải toàn vẹn so với bản gốc. Văn bản phải có ký hiệu bằng chữ xác nhận đã chuyển đổi từ bản giấy, thông tin về bản gốc, công chứng viên, tổ chức thực hiện và thời điểm chuyển đổi, kèm chữ ký số của cả công chứng viên lẫn tổ chức hành nghề công chứng.
  • Điện tử → giấy: trước khi chuyển, phải kiểm tra tính toàn vẹn, tính xác thực và chữ ký số của văn bản điện tử. Bản giấy cũng có ký hiệu xác nhận chuyển đổi, thông tin tra cứu văn bản điện tử gốc, chữ ký của công chứng viên và con dấu của tổ chức.
  • Giá trị pháp lý: văn bản chuyển đổi đúng yêu cầu có giá trị như bản gốc theo khoản 4 Điều 64 Luật Công chứng. Việc chuyển đổi không làm thay đổi nội dung, thời điểm có hiệu lực và giá trị pháp lý của bản gốc. Ngoại lệ: nếu luật quy định văn bản chuyển giao quyền sở hữu chỉ được tồn tại dưới một hình thức duy nhất thì áp dụng luật đó.
  • Xử lý sai sót: nếu bản gốc có lỗi kỹ thuật thì sửa theo Điều 52 Luật Công chứng rồi chuyển đổi lại. Nếu lỗi phát sinh trong quá trình chuyển đổi thì tổ chức phải ngừng cung cấp bản lỗi và chuyển đổi lại. Tổ chức cũng phải thông báo cho người yêu cầu và những nơi đã nhận bản lỗi mà mình xác định được, cập nhật trạng thái trên hệ thống và lưu vết. Không dùng thủ tục sửa lỗi kỹ thuật để sửa sai sót do chuyển đổi.
  • Văn bản sau chuyển đổi được lưu trong hồ sơ công chứng, liên kết với bản gốc và cập nhật vào cơ sở dữ liệu công chứng. Việc chuyển đổi không thay thế nghĩa vụ lưu trữ bản gốc.

2. Thế nào là văn bản công chứng điện tử (Điều 47 sửa đổi). Có hai loại: văn bản tạo lập trực tiếp trên môi trường điện tử theo quy trình công chứng điện tử trực tiếp hoặc trực tuyến, và văn bản giấy đã chuyển đổi. Cả hai đều phải có mã QR, đường liên kết, mã số hoặc ký hiệu riêng khác để kiểm tra tính xác thực. Chữ ký số của công chứng viên và tổ chức trên bản chuyển đổi chỉ xác nhận việc đổi hình thức, không phải là công chứng lại giao dịch. Văn bản sửa đổi, bổ sung, chấm dứt, hủy bỏ giao dịch đã công chứng điện tử phải liên kết và xuất hiện cùng văn bản trước đó khi được tham chiếu.

3. Phạm vi công chứng điện tử (Điều 48). Công chứng điện tử trực tiếp áp dụng cho mọi giao dịch, trừ hợp đồng ủy quyền theo Điều 57 Luật Công chứng. Công chứng điện tử trực tuyến áp dụng cho mọi giao dịch, trừ di chúc và giao dịch mà tại mỗi điểm cầu không có ít nhất 01 người trực tiếp tham gia giao kết, ký số trước sự chứng kiến trực tiếp của công chứng viên. Việc ký trước theo khoản 2 Điều 50 Luật không thay thế điều kiện này. Bản năm 2025 loại trừ di chúc và “hành vi pháp lý đơn phương khác”. Bản mới bỏ nhóm thứ hai và thay bằng điều kiện có mặt tại mọi điểm cầu.

4. Chữ ký số và dấu thời gian (Điều 49). Chữ ký số dùng để công chứng điện tử của công chứng viên, tổ chức hành nghề công chứng và cơ quan đại diện ngoại giao, lãnh sự phải sử dụng dịch vụ cấp dấu thời gian do tổ chức, doanh nghiệp cung cấp theo pháp luật Việt Nam. Chữ ký số đó cũng phải đáp ứng quy định về chữ ký điện tử, dịch vụ tin cậy và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia liên quan. Tổ chức hành nghề phải thông báo chứng thư chữ ký số cho Sở Tư pháp. Khi chứng thư thay đổi hoặc bị thu hồi, tổ chức phải báo trong 03 ngày làm việc.

5. Yêu cầu đối với nền tảng (Điều 51 sửa đổi). Nền tảng công chứng điện tử phải:

  • dùng tài khoản định danh điện tử tối thiểu mức độ 2 của cá nhân và tài khoản định danh điện tử của tổ chức;
  • xác định được chủ thể thực hiện từng thao tác, lưu nhật ký hệ thống, truy cập, khai thác dữ liệu, xử lý hồ sơ, ký số kèm thời điểm;
  • bảo đảm tính toàn vẹn, xác thực, bảo mật và khả năng kiểm chứng của văn bản, hồ sơ và dữ liệu;
  • có công cụ giúp công chứng viên đối chiếu giấy tờ, kiểm tra chữ ký số, dấu thời gian;
  • kết nối với cơ sở dữ liệu công chứng do Bộ Tư pháp xây dựng;
  • cho phép người dùng sử dụng chữ ký số, dấu thời gian và dịch vụ tin cậy khác;
  • bảo đảm an ninh, an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, bí mật công chứng, có cơ chế sao lưu, phục hồi, kiểm soát truy cập, chống sửa, xóa, làm sai lệch trái phép.

Việc xác thực định danh phải qua hệ thống dịch vụ được phép kết nối theo pháp luật về căn cước, định danh và xác thực điện tử. Kết quả xác thực danh tính không thay thế việc công chứng viên kiểm tra tư cách đại diện, năng lực hành vi và ý chí tự nguyện. Bộ Tư pháp vận hành cổng tham chiếu dữ liệu công chứng để tra cứu, và việc tra cứu không làm phát sinh thêm điều kiện có hiệu lực của văn bản. Cơ sở dữ liệu, nền tảng và cổng tham chiếu phải đạt an toàn hệ thống thông tin tối thiểu cấp độ 3. Người tra cứu phải trả phí, trừ trường hợp luật có quy định khác. Nền tảng đang hoạt động theo Nghị định 104 được tiếp tục đến hết 30/6/2027 và phải đáp ứng điều kiện mới từ 1/7/2027.

6. Cơ sở dữ liệu công chứng (Điều 55, 55a, 56). Tổ chức hành nghề và Sở Tư pháp phải cập nhật dữ liệu theo thời gian thực. Bộ trưởng Bộ Tư pháp sẽ ban hành Quy chế, trong đó nêu cụ thể các trường thông tin phải cập nhật và được chia sẻ. Cơ quan Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, tổ chức chính trị - xã hội, cùng cá nhân, tổ chức khai thác dữ liệu của chính mình, không phải nộp phí. Điều 55a mới xác định giá trị pháp lý của dữ liệu. Dữ liệu là căn cứ tra cứu, đối chiếu nhưng không thay thế văn bản công chứng, và việc chậm cập nhật không làm thay đổi hiệu lực của giao dịch. Bản số hóa hồ sơ giấy chỉ phục vụ lưu trữ, tra cứu, không thay bản chính. Thông tin biện pháp ngăn chặn buộc công chứng viên từ chối, còn cảnh báo rủi ro chỉ mang tính khuyến nghị. Cơ sở dữ liệu công chứng được kết nối với Cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia, Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, cùng dữ liệu đất đai, nhà ở và thuế. Việc kết nối tuân thủ Khung kiến trúc dữ liệu quốc gia và phải được lưu vết.

Các điểm đáng chú ý khác

  • Công chứng bất động sản toàn quốc (Điều 42a mới): công chứng viên được công chứng giao dịch bất động sản trên phạm vi cả nước từ 31/12/2028. Nếu đến thời điểm đó các cơ sở dữ liệu công chứng, đất đai, nhà ở, kinh doanh bất động sản chưa vận hành thì phải chờ đến khi được công bố, vận hành.
  • Chụp ảnh khi ký (Điều 46): ảnh tối thiểu 13 × 18 cm, rõ nét, không cắt ghép, chỉnh sửa. Ở trại giam, khu vực quân sự và những nơi không được phép chụp thì không bắt buộc, nhưng công chứng viên phải ghi rõ lý do. Khi công chứng điện tử, dữ liệu ảnh được lưu cùng hồ sơ điện tử. Công chứng viên có thể quay phim, chụp thêm nếu các bên đồng ý, nhưng không được thu thêm chi phí.
  • Công chứng ngoài trụ sở (Điều 43): bổ sung trường hợp việc ký kết phải diễn ra đồng thời với việc bàn giao tài sản, giấy tờ hoặc thanh toán tiền.
  • Niêm yết thừa kế (Điều 44): nếu người để lại di sản không có nơi thường trú, tạm trú cuối cùng tại Việt Nam thì đăng văn bản niêm yết trên Cổng thông tin điện tử của Sở Tư pháp trong 15 ngày.
  • Bổ nhiệm công chứng viên (Điều 1–3): hồ sơ được nộp trực tuyến qua Cổng Dịch vụ công quốc gia về Sở Tư pháp, và Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định bổ nhiệm. Cơ quan giải quyết phải khai thác dữ liệu sẵn có, không yêu cầu người nộp cung cấp lại.
  • Bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp (Điều 9): thời hạn tối thiểu 5 năm, có thể ngắn hơn với công chứng viên mới vào hoặc sắp nghỉ.

Ai chịu tác động, cần làm gì

  • Tổ chức hành nghề công chứng cần quy trình tạo bản chuyển đổi có hai chữ ký số và quy trình xử lý sai sót khi chuyển đổi. Họ cũng cần chuẩn bị cập nhật dữ liệu theo thời gian thực.
  • Đơn vị cung cấp nền tảng công chứng điện tử có đến 30/6/2027 để đáp ứng 7 yêu cầu tại Điều 51, gồm an toàn thông tin cấp độ 3 và tích hợp định danh mức độ 2 cùng dịch vụ cấp dấu thời gian.
  • Ngân hàng, văn phòng đăng ký đất đai và các bên tiếp nhận sẽ bắt đầu nhận bản công chứng điện tử chuyển đổi có mã QR hoặc đường liên kết. Quy trình kiểm tra của họ nên coi đó là bản gốc khi các thông tin xác nhận chuyển đổi hợp lệ.
  • Người dân có thể đề nghị chuyển hợp đồng công chứng giấy đang giữ sang bản điện tử để dùng cho thủ tục trực tuyến, nhưng nên giữ lại bản giấy gốc.

Những điểm còn bỏ ngỏ

  • Trường thông tin, cách chia sẻ dữ liệu và chuẩn kỹ thuật đều chờ hướng dẫn của Bộ Tư pháp. Cho đến khi có hướng dẫn, các đơn vị phát triển nền tảng phải làm theo một yêu cầu chưa cố định.
  • Nghị định chưa nói chi phí chuyển đổi là bao nhiêu, cũng như mức phí tra cứu qua cổng tham chiếu.
  • Mốc 2028 cho công chứng bất động sản toàn quốc phụ thuộc vào các cơ sở dữ liệu chưa vận hành đầy đủ, nên vẫn có thể lùi.

Nguồn

Bài viết mang tính thông tin, không phải tư vấn pháp lý.